و صوابند .
2 - گروهى گفتهاند : منظور اين است كه آسمانها و زمين را بقول حق آفريده و به آنها گفته است : از روى رغبت يا كراهت بياييد (
ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً
: فصلت 11 ) صحيح ، وجه اول است . « 1 »
وَ يَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ
: و بپرهيزيد يا به ياد آوريد روزى را كه خداوند بموجودات دستور مردن و سپس دستور زنده شدن ميدهد و آنها بىدرنگ ، ميميرند و زنده ميشوند . بدون اينكه در اجراى فرمان او عذر بياورند يا تأخير كنند اين دستور خداوند خطاب بهمهء مخلوقات و مربوط به مسأله قيامت است .
ممكن است گفته شود : روز قيامت هنوز نيامده است . پاسخ اين است كه آنچه وقوع آن مسلم است ، گويى واقع شده است . « 2 »
قَوْلُهُ الْحَقُّ
: قول خداوند حق است . برخى گويند : يعنى روزى كه خداوند دستور مىدهد كه موجودات پس از مرگ زنده شوند ، قولش حق مىباشد . دربارهء تفسير جملهء :
« كُنْ فَيَكُونُ »
در سورهء بقره آيهء 117 گفتگو كردهايم .
وَ لَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ
: آن روز كه در صور دميده مىشود ، ملك و سلطنت مخصوص خداوند است . آنان كه در دنيا قدرت و غلبهاى داشتهاند ، عاجز و ناتوان خواهند بود . « 3 » دربارهء صور گفتهاند . چيزى شبيه شاخ است كه اسرافيل دو بار در آن مىدمد
هامش
( 1 ) - در وجه اول آمدن باء و الف و لام بر سر حق در چنين تعبيراتى معمول است . مثل « فلان يقول بالحق » و در وجه دوم « الحق » صفت قول خداوند است .
( 2 ) - دربارهء نصب « يوم » سه احتمال است : 1 - عطف است بر هاء« وَ اتَّقُوهُ »2 - به تقدير « اذكر » 3 - عطف است بر « السماوات » دربارهء جملهء« قَوْلُهُ الْحَقُّ »نيز دو احتمال است :
1 - مبتدا و خبر است 2 - « قوله » فاعل « يكون » است .
( 3 ) - درباره نصب اين « يوم » نيز سه احتمال است : 1 - متعلق است به« لَهُ الْمُلْكُ »2 - متعلق است به آنچه« يَوْمَ يَقُولُ . . . »متعلق است 3 - منصوب است به« يَوْمَ يُنْفَخُ - فِي الصُّورِ »