بيان آيهء 109
اعراب
يوم : منصوب است به فعل ( اتقوا ) . يعنى « و اتقوا يوما . . . » اين آيه متصل است به
« وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْمَعُوا »
زجاج گويد : نصب آن به
« لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ »
است .
برخى گفتهاند : نصب آن به فعل محذوف است . يعنى « احذروا » .
مقصود
يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ
: اين آيه ، نظير (
وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ
) است ( بقره 281 : بترسيد از روزى كه بسوى خدا بازگشت ميكنيد ) بنا بر اين « يوم » مفعول به است و ظرف نيست ، زيرا مقصود اين نيست كه در روزى كه خداوند پيامبران را جمع مىكند ، تقوى پيشه كنند . بلكه مقصود اين است : بترسيد از كيفر روزى كه خداوند پيامبران را جمع خواهد كرد ، زيرا از روز هم ، ترسيدن معنى ندارد ، بلكه از عقاب روز قيامت بايد ترسيد . پس مضاف يعنى « كيفر » حذف شده و مضاف اليه ، يعنى « يوم » جانشين آن شده است .
فَيَقُولُ ما ذا أُجِبْتُمْ
: و به آنها مىگويند قوم شما جواب شما را چه دادند ؟ اين استفهام براى تقرير و منظور توبيخ منافقان است در وقتى كه در ميان جمعيت صحراى محشر ، رسوا مىشوند .
قالُوا لا عِلْمَ لَنا
: در اينباره اقوالى نقل كردهاند .
1 - عطا نقل از ابن عباس و حسن و مجاهد و سدى و كلبى گويند : روز قيامت ، چنان مخوف و هول انگيز است كه دلها را به طپش و اضطراب مىافكند ، تا آنجا كه هر كس هر چه مىدانسته ، فراموش خواهد كرد . پيامبران نيز از ترس روز قيامت ، چنان ناراحت ميشوند كه از جواب اين سؤال عاجز مانده ، گويند : ما را علمى نيست . اما