به اهل كتاب برمىگردد .
اين آيه دلالت دارد بر اينكه : هر كس بگويد خداوند يكى از سه عنصر است ، كافر خواهد بود و كسانى كه مىگويند : كفر انكار قلبى است ، معتقدند كه افعال ظاهرى ، نظير همين گفتار و سجده كردن براى بتها ، نمايشگر آن اعتقاد قلبى هستند . بنا بر اين از آيه ، استفاده نميشود كه خود افعال ظاهرى كه بوسيلهء اعضاى بدنى انجام مىگيرند ، كفر هستند .
أَ فَلا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ
: فراء گويد : اين جمله ، امر است به لفظ استفهام . يعنى :
بدرگاه خدا توبه كنيد . مثل :
« فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ »
( همين سوره 91 : شما بايد قبول نهى كنيد ) علت اينكه حرف « الى » آمده ، اين است كه : توبه ، بازگشت بسوى طاعت خداوند و تائب بمنزلهء كسى است كه از خدا دور گشته ، سپس بسوى او بازگشت مىكند .
وَ يَسْتَغْفِرُونَهُ
: فرق ميان توبه و استغفار اين است كه : استغفار ، طلب آمرزش است بوسيلهء دعا ، توبه يا . . . ولى توبه پشيمانى از معصيت و تصميم بر عدم تكرار آن است .
بديهى است كه با تكرار كار زشت ، استغفار بىفايده است .
وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
: خداوند گناهان را مىآمرزد و به بندگان خود رحم مىكند .
اين آيه ، تشويق مىكند به توبه و استغفار .