اعراب
شهداء : حال از ضمير « قوّامين » كه همان
« الَّذِينَ آمَنُوا »
است و ممكن است خبر « كونوا » باشد و دو خبر داشته باشد و ممكن است صفت « قوامين » باشد .
إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما
: تثنيه ضمير بملاحظهء اين است كه خداوند به بى نيازى غنى و فقر فقير ، اولى است ، زيرا هر دو از جانب اوست . برخى گفتهاند :
تثنيهء ضمير بملاحظهء اين است كه « او » به معناى « واو » است . برخى گفتهاند :
تثنيهء ضمير بخاطر اين است كه : غنى معين يا فقير معين قصد نشده بنا بر اين از لحاظ مجهول بودن ، جايز است كه ضمير مفرد به آنها بر گردد و جايز است كه ضمير جمع برگردد و نقل شده است كه در قرائت ابى « فاللَّه اولى بهم » آمده است .
أَنْ تَعْدِلُوا
: ممكن است منصوب و مفعول له باشد و ممكن است مجرور و به معناى « لتعدلوا » باشد .
مقصود
چون قبلا فرموده بود كه ثواب دنيا و آخرت ، پيش خداوند است ، در اين آيه مردم را امر به عدالت و طرفدارى از حق و ترك ستم كرد و فرموده :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ
: اى مردمى كه ايمان آوردهايد همواره به عدالت قيام كنيد . يعنى بايد عادت شما اين باشد كه در گفتار و كردار ، به عدالت قيام كنيد .
شُهَداءَ لِلَّهِ
: شهداء جمع شهيد است . خداوند بندگان خود را امر مىكند كه بر گفتار حق و شهادت براستى ، ثابت قدم و پايدار باشند تا بسوى او تقرب پيدا كنند و خشنودى او را بدست آورند .
از ابن عباس است كه : يعنى در شهادتهاى خود جانبدار حق باشيد ، خواه به ضرر كسى باشد ، خواه به نفع كسى و خواه اين كسان به شما دور باشند و يا نزديك .
وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ
: اگر چه شهادت شما به ضرر خودتان يا پدر و مادر يا خويشاوندان نزديكتان باشد . مع الوصف ، بايد به عدالت قيام كنيد