بيان آيه 128
قرائت
كوفيان قرائت كردهاند « ان يصلحا » بضم ياء و سكون صاد و كسر لام و ديگران « يصالحا » بفتح ياء و تشديد صاد و فتح لام .
بديهى است كه قرائت « يصالحا » از باب تفاعل مناسبتر است . بزعم سيبويه « يصلحا » از باب تفعل هم قرائت شده است . قرائت او نيز بى مناسبت نيست زيرا باب افعال در موارد ديگر استعمال شده است مثل :
« فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما »
( سوره الحجرات 9 يعنى ميان ايشان اصلاح كن ) كلمهء « صلحاً » بنا بر قرائت باب افعال مفعول به است و بنا بر قرائت باب تفاعل نيز ممكن است مفعول به باشد زيرا اين فعل متعدى هم استعمال شده است و ممكن است مفعول مطلق و جانشين « تصالح » باشد .
لغت
نشوز : معناى آن در همين سوره گذشت .
شحّ : افراط در حرص ، خواه حرص نسبت بمال باشد يا چيز ديگر . فرق آن با بخل ، اين است كه : بخل اختصاص بمال دارد . شاعر گويد :
لقد كنت فى قوم عليك اشحة * بفقدك الا ان من طاح « 1 » طائح
يودون لو خاطوا عليك جلودهم * و هل يدفع الموت النفوس الشحائح
يعنى : تو در ميان مردمى بودى كه از فقدان تو سخت ناراحت بودند ، ليكن كسى كه هلاك شد ، از بين رفته است . دوست مىدارند كه پوست بدن خود را بر تو بدوزند و ترا از خطر حفظ كنند ولى آيا نفوس دوستدار ، مرگ را مىتوانند دفع كنند ؟ !
هامش
( 1 ) - يعنى هلاك شده .