يعنى بنو عامر گفتند : بنى اسد را دريابيد ، چقدر جهالت به اقوام ضرر مىزند ! ( ضرارا . حال است براى « الجهل » كه در حكم مضاف اليه است ) خليلا : مفعول دوم براى « اتخذ »
مقصود
اكنون خداوند در صدد معرفى كسانى است كه سزاوار آن وعدهاى هستند كه در آيه پيش بيان كرد .
وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً
: اين جمله ، استفهام است ، لكن معناى آن تقرير و تثبيت مطلبى است كه ظاهراً از آن سؤال به عمل آمده است .
مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ
: هيچكس نيست كه از كسى كه در برابر خداوند سر تسليم فرود آورده ، مطيع و فرمانبردار است ، اعتقاد و ايمانش نيكوتر باشد . مقصود از كلمهء « وجه » در اينجا ذات است مثل :
« كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ »
( سوره قصص 88 يعنى هر چيزى تباه است مگر ذات خداوند ) و خلاصهء معناى آيه اين است كه : در برابر خداوند از اطاعت ، منقاد است و در برابر پيامبر از راه تصديق .
معانى ديگر
1 - گفته شده است كه :
« أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ »
يعنى خداوند را بعبادت قصد كرده و مورد توجه قرار داده است . چنان كه ابراهيم فرمود :
« وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ »
( سوره انعام 79 يعنى رويم را بسوى خدايى متوجه كردهام كه آفريد آسمانها و زمين را ) 2 - برخى هم گفتهاند : يعنى اعمال خود را براى خدا خالص گردانيد و اعمال را مخلصانه بجاى آورد .
وَ هُوَ مُحْسِنٌ
: حال آنكه او نيكو كار است ، يعنى كارهاى نيكى انجام مىدهد كه خداوند به آن امر كرده است . برخى گفتهاند : يعنى در گفتارها و كردارها نيكوست .
برخى گفتهاند : محسن يعنى يكتا پرست . روايت شده است كه از پيامبر گرامى اسلام ، در بارهء « احسان » سؤال شد ، فرمود : احسان اين است كه خدا را آن چنان پرستش كنى