چنان كه خداوند متعال فرمايد :
« وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ »
( سوره سبا 20 يعنى شيطان گمان خود را نسبت بايشان تصديق كرد . )
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ
: اينهم از سخنان شيطان است كه گفت : اولاد آدم را از راه حق و صواب ، گمراه مىسازم . معناى گمراه كردن شيطان دعوت كردن او مردم را بسوى گمراهى و فراهم كردن او اسباب وسوسه و نيرنگ و اغفال مردم است .
وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ
: و آرزوى بيشتر ماندن در دنيا را بدل ايشان مىافكنم ، تا دنيا را بر آخرت ، ترجيح دهند . كلبى گويد : يعنى به ايشان مىگويم كه بدنبال زندگى دنيا ، بعثى و نشرى و بهشتى و جهنمى و پاداشى و كيفرى نخواهد بود . بنا بر اين هر كارى مىخواهيد بكنيد : برخى هم گفتهاند ، يعنى آرزوها و هوسهاى باطل در دل ايشان مىافكنم و شهوات و زيورهاى دنيا را در نظرشان مىآرايم و هر دستهاى را بهر چه دلخواهش هست فرا مىخوانيم تا از اطاعت خدا باز بمانند و بدنبال معصيت بروند .
وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ
، زجاج گويد ، يعنى به آنها امر مىكنم تا گوشهاى چهار پايان را بشكافند . برخى گفتهاند يعنى آنها را وادار مىكنم كه گوش حيوانات را ببرند . از امام صادق ع نيز چنين روايت كردهاند .
بريدن گوش چهار پايان ، يكى از سنتهاى عرب در دوران جاهليت بود . آنان گوش شتران را مىبريدند و آزاد مىكردند تا وقتى كه بميرند . اين مطلب را در سورهء مائده مورد بحث قرار خواهيم داد . ( ذيل آيهء ، 103 )
وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ
: و آنها را به تغير خلق خداوند وادار خواهم كرد .
در بارهء معناى اين جمله اختلاف شده است .
1 - ابن عباس و مجاهد و حسن و قتاده و جماعتى گويند : يعنى دين خدا را تغيير دهند . از امام صادق ع نيز چنين روايت شده است و مؤيد آن آيهء
« فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ »
است ( سوره روم 30 يعنى اين همان فطرت خدايى است كه خداوند مردم را بر آن آفريده و خلق خدا تغيير پذير نيست ) در حقيقت منظور از تغيير دين ، حلال كردن محرمات و حرام كردن امور حلال است