بيان آيهء 103
لغت
اطمأننتم : آرامش يافتيد ، از اطمينان به معناى آرامش يافتن . اطمينان هم گفته شده است .
مقصود
فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ
: هنگامى كه نماز را به پايان رسانيد ، حال آنكه با دشمن روبرو هستيد .
فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً
: خدا را در حال قيام و در حال نشستن ، ياد كنيد .
وَ عَلى جُنُوبِكُمْ
: و هنگامى كه بر پهلو آرميدهايد . اين عبارت محلا منصوب و عطف است بر ما قبل ، يعنى خداى را در اين حالات - در حال نشستن و ايستادن و خوابيدن - ياد كنيد ، شايد شما را در برابر دشمن يارى كند و ظفر بخشد . نظير
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »
( سوره انفال 45 ) اى مردم مؤمن ، آن گاه كه با جمعى ملاقات كنيد ، تا بتقدم باشيد و خداوند را ياد كنيد ، شايد رستگار شويد ) اين نظر ، از ابن عباس و بيشتر مفسران است .
ابن مسعود گويد : يعنى هنگامى كه ارادهء نماز كنيد ، اگر سالم هستيد نماز را ايستاده و اگر قادر بر ايستادن نيستيد ، نماز را نشسته و اگر قادر بر نشستن نيستيد ، نماز را خوابيده بخوانيد . روايت شده است كه وى بدنبال تفسير اين آيه ، چنين گفت ، هيچكس را خداوند ، در ترك ذكر معذور نداشته ، مگر آنكه عقل را از كف داده باشد . . .
فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ
: هر گاه آرامش يافتيد ، نماز را بپاى داريد . در بارهء تاويل اين جمله اختلاف است :