بيان آيه 101
لغت
قصر : كم كردن و كوتاه كردن . اين لغت ، از قرآن است ، لكن تقصير و اقصار نيز استعمال شدهاند .
فتنه : آزمايش ، گمراهى ، كفر ، رسوايى ، محنت ، عذاب ، جنون ، بيمارى .
« يفتن » به لغت اهل حجاز و بنى تميم و ربيعه و اهل نجد متعدى است ولى به لغت طايفهء اسد : لازم است .
عدوّ : به معناى دشمن . مفرد و جمع آن يكسان است .
مقصود
وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ
: هنگامى كه در زمين سفر كنيد ، بر شما گناهى نيست كه نماز را قصر كنيد . در اين باره اقوالى است :
1 - مجاهد و جماعتى از مفسران گويند : يعنى نمازهاى چهار ركعتى را دو ركعت بخوانيد . اكثر فقها نيز چنين گويند و مذهب اهل بيت ( ع ) نيز همين است . جابر و مجاهد گويند : نماز خايف از نماز مسافر كم مىشود و اين دو قصر است : قصر مسافر ايمن از چهار ركعت و قصر خايف از دو ركعت به يك ركعت . اصحاب ما نيز همين طور روايت كردهاند .
2 - ابن عباس و طاووس گويند : يعنى حدود نماز را كم كنند . همين معنى را اصحاب ما در نمازى كه از روى شدت خوف خوانده شود نقل كرده و گفتهاند : نماز را با اشاره بخوانند و سجده را با خم شدن بيشتر از ركوع بجا آورند و اگر قادر بر اين هم نباشند : تسبيح مخصوص ، براى هر ركعتى كافى است .
3 - مقصود از قصر ، جمع ميان دو نماز است ( نه اينكه هر نمازى در وقت فضيلت