بيان آيهء 17 و 18
لغت
توبه : اصل توبه بازگشت و حقيقت آن پشيمانى از كار زشت و عزم بر ترك آن است .
اعتدنا : گفته شده است در اصل « اعددنا » بوده و تاء عوض از دال است يعنى آماده كردهايم و برخى هم تاء آن را اصلى و از عتاد دانستهاند . عدى بن رفاع گويد :
تاتيه اسلاب الاعزة عنوة * قمراً و يجمع للحروب عتادها
يعنى : ساز و برگهاى جنگى و لباسهاى عزيزان مقتول بدست او مىآيند و سلاحهاى جنگى را براى جنگها گرد مىآورد . وقتى مىگويند : « عَتَدَ و عَتِدَ » منظور اسبى است كه مهياى جنگ است .
اعراب
الَّذِينَ يَمُوتُونَ
: محلا مجرور و عطف بر
« لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ »
است .
مقصود
چون خداوند در آيهء پيش خود را بصفت توبه پذيرى و رحم ، توصيف كرد ، اكنون در بارهء شرايط توبه سخن مىگويد .
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ
: تنها توبهاى پيش خداوند مقبول است كه از طرف اشخاصى باشد كه از راه جهالت كار زشتى كنند و به زودى در صدد توبه برآيند . كلمهء « انما » هم داراى معنى نفى و هم داراى معنى اثبات است . يعنى توبهاى نيست مگر بر كسانى كه . . .
لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ
« بجهالة ثم يتوبون من قريب : در معناى جهالت ، وجوهى ذكر شده است :
1 - هر معصيتى كه از انسان سر زند ، از راه جهالت است ، اگر چه از روى عمد