حاجت ، فرستاده شود » سپس از آنها پرسيد : چرا بمدينه آمدهايد ؟ عرض كردند :
خانههاى ما به شما نزديك است و دوست نداشتيم كه با شما و قوم بنى ضمره - كه ميان ايشان پيمان دوستى بود - جنگ كنيم زيرا ما در برابر ايشان در اقليت هستيم ، از اينرو آمدهايم با شما پيمانى ببنديم و در امان باشيم . پيامبر گرامى با ايشان پيمان بست و آنها به بلاد خويش بازگشتند . خداوند متعال به همين سبب ، امر كرد كه متعرض ايشان نشوند .
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ
: اگر خدا مىخواست ، دلهاى ايشان را تقويت مىكرد و به ايشان جرات مىداد كه با شما بجنگند و بر شما تسلط پيدا كنند .
برخى گفتهاند : بدينوسيله خداوند از قدرت خود خبر مىدهد و مىگويد : اگر بخواهد ، اين كار را مىتواند بكند ، نه اينكه اين كار را مىكند و به مخالفان چنين جرات و قدرتى مىدهد - بالعكس چنان در دل ايشان رعب و وحشت قرار مىدهد كه به پيامبر پناه آورده ، از او تقاضاى عدم تعرض و همزيستى مسالمت آميز مىكنند و دستهاى از آنها با كسانى كه با مسلمين هم پيمان هستند ، پيمان مىبندند .
فَلَقاتَلُوكُمْ
: اگر خداوند چنين كرده و به آنها چنين جرات و قدرتى داده بود ، حتما با شما مىجنگيدند .
فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا
: اينان كه با شما عهد بستهاند يا به شما پيشنهاد عدم تعرض دادهاند ، اگر از شما كنارهگيرى كنند و با شما جنگ نكنند و با شما از در صلح و مسالمت درآيند ، شما را بر جان و مال ايشان ، راهى نيست . « 1 » حسن و عكرمه گويند : اين آيه و ما بعد آن و دو آيه از سورهء ممتحنه :
هامش
( 1 ) - جملهء :« أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ »يعنى : صلح را به شما القا كنند . نظير : القيت اليك قيادى و القيت اليك زمامى يعنى اختيارم را به تو القا كردم و منظور گوينده امن است كه در برابر مخاطب ، تسليم و منقاد شده است .