بيان آيهء 77
قرائت
لا يظلمون : بقرائت مكى و كوفى - بجز عاصم - به ياء و بقرائت ديگران به تاست . قرائت يا به صيغهء غايب و ضمير آن به « الذين قيل لهم » برمىگردد و قرائت تا به صيغهء خطاب و همهء افراد مسلمين را مخاطب مىسازد .
اعراب
إِذا فَرِيقٌ مِنْهُمْ
: « اذا » ظرف مكان و مثل « فاء » جمله را به شرط پيوند مىدهد بنا بر اين عامل نصب آن « يخشون » است .
كَخَشْيَةِ اللَّهِ
: محلا منصوب از مصدر محذوف يعنى « خشية كخشية اللَّه » .
أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً
: عطف بر
« كَخَشْيَةِ اللَّهِ »
. خشية تميز است .
لولا : حرف تحضيض و ترغيب . اين كلمه فقط بر سر فعل مىآيد .
شان نزول
كلبى گويد : اين آيه در بارهء عبد الرحمن بن عوف زهرى و مقداد بن اسود كندى و قدامة بن مظعون جمحى و سعد بن ابى وقاص نازل شد كه از مشركين مكه ، پيش از مهاجرت آزارى شديد مىديدند و پيش پيامبر گرامى اسلام شكايت مىكردند و از آن بزرگوار اجازهء جنگ مىخواستند تا انتقام آزارهاى مشركان را بگيرند ولى همين كه فرمان جنگ « بدر » صادر شد ، اجراى اين فرمان براى برخى از آنان ناگوار آمد ، از اينرو آيه نازل شد .
مقصود
سپس به ذكر جنگ و كسانى كه از آن كراهت دارند ، پرداخته ، مىفرمايد :
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ
: آيا نديدى كسانى را كه در مكه به آنها گفته مىشد : از جنگ با كفار خوددارى كنيد كه چنين ماموريتى نداريد ؟ .
وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ
: شما نماز را بپاى داريد و زكات را بدهيد .