و اجتماعى كافى پيدا نكردهاند ، چنين صلاحيتى ندارند .
مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ :
مقصود اين است كه دو زن يا سه زن يا چهار زن بگيريد ، نه اينكه دو و سه و چهار زن كه مجموع آنها نه تاست بگيريد . بديهى است كه از اين تعبير معناى اول استفاده مىشود . مثلا هر گاه بگويند : افراد ، دو تا دو تا سه تا سه تا و چهار تا چهار تا وارد شدند ، معنى آن اين است كه دو به دو و . . . وارد شدند ، در آيه نيز استعمال كلمات :
« مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ »
به همين صورت است . وانگهى اگر منظور اين بود كه با « نه زن » ازدواج كنيد هر كلمهء « بتسع » در آيه به كار مىرفت .
امام صادق ( ع ) فرمود : « براى مرد حلال نيست كه با بيشتر از چهار زن آزاد ، درآميزد »
فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا
: اگر بترسيد كه از لحاظ نفقه و تقسيم شبها و ساير حقوق ، بى عدالتى كنيد .
فَواحِدَةً
: با يكى نكاح كنيد .
أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ
: يا اينكه به كنيزان اكتفاء كنيد . زيرا آميزش با كنيزان ، مقررات ازدواج با زنان آزاد را ندارد و بنا بر اين خطر بى عدالتى شما را تهديد نمىكند .
ذلِكَ
: اشاره است به ازدواج با يك زن ، با ترس از بى عدالتى در صورت ازدواج با چند زن .
أَدْنى أَلَّا تَعُولُوا
: به عدالت و ترك ستم نزديكتر است ، اين معنى از ابن عباس و حسن و قتاده است . برخى گفتهاند مقصود اين است كه اگر با يك زن ازدواج كنيد ، عائلهء شما زياد نمىشود . لكن اين معنى از يك طرف از نظر لغت مناسب نيست « 1 » و از طرف ديگر با خود آيه هم سازگار نيست ، چه به حكم جملهء :
« أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ »
افراد مجازند
هامش
( 1 ) اگر الا تعيلوا گفته بود معنى آن اين بود كه معيل نشويد لكن الا تعولوا گفته شده و معناى اول مناسب است .