را بر يكديگر افزوديم ، متمّم عرض بست ؟ 45 ؟ 57 بهدست آمد كه بنابر آن عرض بست مىشود ؟ 15 ؟ 32 كه بر آنچه مردم اين شهر به آن كار مىكنند ترجيح دارد و پژوهشهايى كه پس از اين خواهد آمد گواه آن است .
و گويى چنان مىبينم كه آن كس كه كينه در جان دارد و آزردن ديگران را بر شناخت حق برگزيده است ، دربارهء استناد من به زيج كهنهاى كه بدان اشاره كردم ، همان تصوّر را دارد كه يكى از مردم نسبت به حدود بطلميوس در كتاب الاربع مقالات وى دارد و گفته است كه آن را در ميان قرآن مندرسى يافته است كه جز همين قسمت حدود چيزى از آن كتاب باقى نمانده بوده است . ولى زيجى كه از آن ياد كردم هنوز هست و در اختيار علىّ بن محمّد ويشجردى ملقّب به جاسوس الفلك است .
اكنون به عمل بازمىگرديم و مىگوييم : اختلاف عرض بست و سجستان ؟ 23 ؟ 1 است كه وتر آن ؟ ؟ 55 ؟ 26 ؟ 1 و مربّع اين وتر
IV
25 ؟ ؟ ؟ 30 ؟ ؟ 54 ؟ 5 2 است ؛ مسافت ميان آنها شصت فرسخ است كه پس از كاستن يك ششم پنجاه و به ميل 150 و به درجه ؟ ؟ 49 ؟ 38 ؟ 2 مىشود ؛ وتر آن ؟ ؟ 19 ؟ 46 ؟ 2 و مربّع اين وتر
IV
؟ ؟ ؟ 14 ؟ ؟ 1 ؟ 41 7 است ؛ اختلاف دو مربّع يعنى
IV
36 ؟ ؟ ؟ 43 ؟ ؟ 6 ؟ 35 5 را در جيب تمام عرض سجستان ضرب و حاصل ضرب
VI
36
V
21
IV
4 ؟ ؟ ؟ 56 ؟ ؟ 49 ؟ 38 287 را بر جيب تمام عرض بست قسمت مىكنيم ؛ خارج قسمت
IV
59 ؟ ؟ ؟ 5 ؟ ؟ 7 ؟ 40 5 و جذر آن ؟ ؟ 51 ؟ 22 ؟ 2 است ؛ از ضرب كردن اين جذر در جيب كلّى ؟ ؟ 0 ؟ 51 142 بهدست مىآيد كه چون آن را بر جيب تمام عرض سجستان قسمت كنيم ، ؟ ؟ 25 ؟ 46 ؟ 2 حاصل مىشود كه وتر قوس ؟ ؟ 30 ؟ 37 ؟ 2 است ؛ بنابراين طول بست ؟ ؟ 30 ؟ 37 ؟ 91 خواهد بود .
يافتن اختلاف طول بست و غزنه
اختلاف عرض آنها ؟ 20 ؟ 1 است كه وتر آن ؟ ؟ 46 ؟ 23 ؟ 1 است و مربّع اين