آن را مىيابيم و از نود مىكاهيم و آنچه مىماند تعديل است . و نيز ، نسبت جيب
KH
به جيب
HT
، همچند نسبت جيب
KG
است به جيب
GM
كه گفتيم با
BZ
نزديكترين بعد به نقطهء انقلاب برابر است . پس چون جيب مجموع يا تفاضل را در جيب كمترين بعد درجهء ستاره از انقلاب ضرب و حاصل را بر جيب تمام ميل آن از معدّل النّهار قسمت كنيم ، جيب تعديل بهدست خواهد آمد . اگر درجهء ستاره در نيمه راه از منقلب شتوى تا منقلب صيفى و اعتدال ربيعى در ميان آن باشد و ، همچون در تصوير اوّل [ 1 - 50 ] ، ميل آن شمالى باشد ، يا در نيمهء ديگر و ميل آن همچون در تصوير سوم [ 3 - 50 ] جنوبى باشد ، قوس تعديل
HT
را به دنبالهء نقطهء
H
منتهاى طول مىافزاييم تا به
T
برسد . و اگر در نيمه راه ميان منقلب صيفى تا شتوى و اعتدال خريفى در وسط و ميل ستاره ، همچون در تصوير چهارم [ 4 - 50 ] شمالى ، يا در نيمهء ديگر و ، همچون در تصوير سوم [ 3 - 50 ] ميل جنوبى باشد ، تعديل
HT
را از نقطهء
H
منتهاى طول [ در جهت عكس ] مىكاهيم تا به
T
برسيم .
T
منتهاى مطالع درجهء ممرّ ستاره در فلك مستقيم است كه چون قوس آن را بهدست آوريم ، درجهء سواى نظير آن درجهء
O
مىشود و اين همان درجه است كه با آن به ميانهء آسمان مىرسد .
و از ابو على حسين بن عبد اللّه بن سينا رسالهاى در تصحيح طول جرجان ديدم كه براى زرّين گيس دختر شمس المعالى تأليف كرده و در آن نوشته بود كه پس از آنكه بدين كار فرمان يافت ، چون از پيش قرارى با مردمان شهرهايى كه طولهاشان دانسته است گذاشته نشده بود [ تا كسوفى را رصد كنند ] ، و نيز در آن سال كسوف ماهى نبود تا اگر قرارى هم گذاشته شده بود بتوانند آن را رصد كنند ، تدبيرى كرد و اين كار را از روى ارتفاع ماه در دايرهء نصف النّهار به انجام رسانيد . اين ارتفاع را در وقتى كه آن را معيّن نكرده است اندازه گرفت و آن را ؟ 6 ؟ 80 يافت . سپس ماه را ، بر اين فرض كه اختلاف طول جرجان و بغداد هشت درجه باشد ، بر خطّ ميانهء آسمان در وقت رصد تقويم كرد و عرض و ميل آن را بيرون آورد . نتيجهء ضرورى آن شد كه