و امّا بزرگترين ارتفاع در جرجانيّه ؟ ؟ 18 ؟ 71 ، و متمّم عرض همانگونه كه در آن شكل گفتم ، ؟ ؟ 10 ؟ 42 ؟ 47 بهدست آمد ، كه تفاضل ميان اين دو ، يعنى ؟ ؟ 50 ؟ 35 ؟ 23 ميل اعظم است . بر وجهى ديگر چنين توان گفت :
WY
را در
Ye
ضرب مىكنيم ، 464 635 897 8 رابعه بهدست مىآيد ، كه چون آن را بر
TW
تقسيم كنيم ،
Ze
برابر با 897 116 ثانيه حاصل مىشود ؛ ولى چون نيازمند آن بوديم كه
Ze
را در آنچه بر آن قسمت كرديم ، يعنى
TW
، ضرب كنيم و سپس نتيجه را بر
TY
تقسيم كنيم ، براى اختصار از تقسيم بر
TW
چشم پوشيديم و آنچه را از ضرب
WY
در
Ye
بهدست آمده ، بر
TY
تقسيم كرديم كه نتيجه ؟ ؟ 5 ؟ 1 ؟ 24 اندازهء عمود فرود آمده از
e
بر
ZT
است و قوس متناظر آن ، يعنى ؟ ؟ 50 ؟ 35 ؟ 23 ، ميل اعظم .
سپس رصد كردن منتهاى ارتفاع [ خورشيد ] در منقلب صيفى در غزنه پيش آمد كه اندازهء آن را در هريك از دو سال [ سيصد و ] هشتاد و هشت و [ سيصد و ] هشتاد و نه يزدگردى برابر با هشتاد درجه يافتم . و ارتفاع نيمروزى منقلب شتوى را در سال سيصد و هشتاد و هشت يزدگردى سى و دو درجه و [ پنج ] سدس درآوردم كه بنابرآن ميل اعظم ؟ 35 ؟ 23 مىشود و عرض غزنه ؟ 35 ؟ 33 ؛ و توفيق از خدا است .
و آنچه از هنديان در زيج ايشان كه بهنام سند هند معروف است براى اندازهء ميل آمده ، بيست و چهار درجهء تمام است . و هركس كارهاى ايشان را مطالعه كند ، آن را چنان دور از درستى مىبيند كه ادّعاى ديگران را دربارهء رصدهاى هنديان نمىپذيرد . ولى چون سرزمين هنديان بسيار دور است ، و كارهاى خود را سخت پوشيده نگاه مىدارند ، و از بازگو كردن كمترين دانشى كه بويى از آن مىبرند بخل مىورزند ، و با وجود تهى بودن ايشان از حكمت ، و با وجود آسانى اينگونه كارها براى پژوهندگان ، عامّهء مردمان آنان را خداوندان حكمت مىدانند ، شمارهء كسانى كه دربارهء آنان تعصّب مىورزند و به آنچه آشكار است توجّه ندارند و به برهان سنگى نمىنهند و از گزافگويى پروا ندارند ، بسيار است كه در حقّ ايشان ادّعاها مىكنند .