مايهء آن شود كه توافق اساسى موجود ميان آن دو در تاريكى قرار گيرد . هر دو در مسائل مربوط به يگانگى و عدل خدا پيرو انديشهء معتزلهاند ، و هر دو آشكارا در مسائل وابستهء به امامت و وضع شخص مرتكب گناه كبيره در اين دنيا و سرنوشت او در جهان ديگر با معتزله مخالفند .
مطالعهاى در اختلافات ميان اين دو متكلّم دربارهء بعضى از جزئيّات مسئلهء توحيد و عدل نشان مىدهد كه هر يك از آنان با يكى از دو مذهب معتزلى توافق داشته است :
مفيد با مكتب بغداد و مرتضى با مكتب بصره . عدم توافق مهمّ ايشان به مسئلهء مقام عقل مربوط مىشود . مفيد از عقل تنها براى دفاع از آموزههاى حديثى بهرهبردارى مىكند ، در صورتى كه عقل در نظر مرتضى نقطهء عزيمت ضرورى براى تأسيس علم كلام است .
ولى سيّد مرتضى ، با تأكيد بر مسئلهء نيازمندى به يك امام معصوم در هر عصر ، و با انكار آموزهء منزلتى ميان دو منزلت دربارهء مرتكب گناه كبيره و انكار وعيد ، به صورتى استوار در اردوگاه اماميّه باقى مانده است .
انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — صفحة 519
مساهمون: احمد آرام
ص٥١٩