به انجام برساند ، ولى با اين امر موافق است كه رنجى كه خدا سبب آن بوده بايد با سود بزرگترى در جهان ديگر جبران شود . هر دو بر آنند كه آن كس كه قربانى رنج و بلاى بىدليل شده بايد عوض آن را بگيرد ، ولى شيخ مفيد الزام خدا را به اين عوض دادن به بخشندگى و كرم او ارتباط مىدهد ، در صورتى كه عبد الجبّار اين عوض دادن را نتيجهء عدل خدا مىداند . مفيد مىگويد كه نفع و خيرى كه خدا از طريق رنج و درد انجام دادن آن را در نظر دارد ، ممكن است مستقيما متوجّه شخص ديگرى جز شخص بلا كشيده باشد ، در صورتى كه عبد الجبّار منكر اين طرز تصوّر است . عبد الجبّار بر آن است كه بر خدا واجب است كه حتّى رنجى را كه بر شخص كافر در اين جهان تحميل كرده ، در جهان ديگر جبران كند ، و اينكه عوضى كه بايد به وى داده شود با كيفرى كه بنا است ببيند ، احباط پيدا نمىكند . شيخ مفيد منكر اين هر دو نظر است .
در همهء اين موارد شيخ مفيد آشكارا بنابر اصول معتزليان بغدادى استدلال كرده است .
انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — صفحة 250
مساهمون: احمد آرام
ص٢٥٠