« المسائل السّرويّه » ، « المسائل العكبريّه » ، و اوائل المقالات . چهار سؤال در اين باره طرح شده است : نخست ، آيا ترتيب صحيح متن اصلى تغيير پيدا كرده است ؟ دوم ، آيا جزئى از متن اصلى حذف شده است ؟ سوم آيا چيزى بر آن افزوده شده ؟ چهارم ، طرز تلقّى شيعهء مؤمن نسبت به متن اصلى قرآن بدان صورت كه وجود دارد ، بايد چگونه باشد ؟
در هر سه كتاب يادشدهء مفيد ، پاسخهاى به سؤال اوّل و سؤال سوم يكسان است :
ترتيب اصلى قرآن تغيير يافته ، ولى به متن افزوده نشده است . دربارهء پرسش دوّم ، « المسائل العكبريّه » ساكت است . ولى « المسائل السّرويّه » مىگويد كه چيزهايى از قرآن حذف شده ، در صورتى كه بنابر اوائل المقالات آنچه حذف شده جزئى از خود متن قرآن نيست ، بلكه تفسير صحيحى است كه مىبايستى با متن همراه بوده باشد . اوائل ، به سبب پاسخى كه به پرسش دوم داده ، نيازى به پرسيدن سؤال چهارم نداشته است .
آيا كدام يك از اين رسالهها متأخرتر است ؟ بنابر اشارهاى كه خود مفيد در اوائل كرده و گفته است كه در بحث با معتزليان متمايل به يك طرف بوده ولى اكنون متمايل به طرف ديگر است ، چنان برمىآيد كه اوائل بايد متأخّر و شايد نمايندهء وضع نهايى او بوده باشد .
بهترين راه براى بيان مطلب آوردن تمام فقراتى است كه در « المسائل السّرويّه » و اوائل المقالات آمده و شماره دادن به سؤالات به همان ترتيبى است كه پيشتر ذكر آن گذشت . مفيد در پاسخ نهمين پرسش در « المسائل السّرويّه » چنين گفته است :
« ( 3 ) بدون شك آنچه ميان دو پارهء اوّل و آخر جلد قرآن ( بين الدّفّتين ) قرار گرفته ، كلام و وحى خدا است ، و هيچ جزئى از آن كلام آدميزاد نيست .
بزرگترين قسمت چيزى است كه نازل شده است . و بازماندهء آنچه خدا نازل كرده در دست كسى قرار دارد كه حافظ شريعت است تا بنابر آن داورى كند [ يعنى امام زمان ] . هيچ چيز از آن بيرون نيفتاده [ يعنى حذف نشده ] است .
( 2 ) و آنكه چيزى را جمع كرد كه اكنون ميان دو پارهء جلد قرآن جاى دارد ،
انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: احمد آرام
ص١٢٨