باب شصت و سوم در بيان نبذى از بدايات و نهايات و صحّت آن
قال رسول اللّه - صلعم - انّما الأعمال بالنّيّات و انّما لكلّ امرئ مانوى « * » . رسول خداى - صلعم - گفت : در رسته بازار احديّت ، هيچ نقد عمل بىسكّهء نيّت خالص درست نيست . و هر كسى آنچه نيّت كند ، مقابل آن عوض [ و ] ثواب يابد . شيخ - رحمه - گفت : نيّت اول عمل است و به حسب نيّت عمل روى نمايد . و آنچه بر مريد طالب واجب است در ابتداى طلب آنست كه رغبت كند به مجالست صوفيان و در پوشيدن لباس ايشان ، و متابعت طريقت ايشان كه سلوك راه ايشان مهاجرت حال او بود . و رسول - صلعم - گفته است : مهاجر نه آنست كه از مكّه به مدينه رود ، بلكه مهاجر آنست كه از معاصى و منهيّات هجرت كند . قال اللّه تعالى :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
« * * » . يعنى : آنكس كه از خانه هجرت كند به نيّت آنكه به خداى و رسول او رسد ، اگر ميانهء راه قطعى افتد و پيش از وصول بميرد ، اجر و مكافات نيّت او را ، حوالت با كرم بارى سبحانه و تعالى است . شيخ - رحمه - گفت : طالب بايد كه از خانه و قوم و قبيله بيرون آيد به نيّت وصول با حضرت عزّت . اگر به نهايات سلوك رسد ، به منزل رسيد . و اگر در ميانه پيش از وصول مرگ به دو رسد ؛ ثواب او با حضرت عزّت حوالت است . و ببايد دانست كه : هر كس كه در بدايت اساس طلب او محكمتر باشد در نهايت منزل او تمامتر باشد . جنيد - رحمه - گفت : اكثر موانع كه در راه آيد و راه بر مريد بزند ، از فساد نيّت ابتدا است . و مريد ، در ابتدا محتاج احكام نيّت است . و محكمى نيّت آن باشد كه از دواعى هواها نيّت را پاك و صافى دارد . و دفع هواها و شهوتها بكند . تا خروج او خالصا للّه تعالى را باشد . سهل عبد اللّه - رحمه - گفته است : اوّلتر چيزى كه مريد را به كار آيد آنست كه از حركات مذمومه احتراز كند . و به حركات محموده نقل كند . پس به قطع علائق و عوايق مشغول شود . پس در طلب راه راست ايستد . پس در آن ثبات نمايد تا قربت يابد . و از قربت به مناجات رسد . و از مناجات به مصافات ، و از مصافات به موالات ، و از موالات به رضا و تسليم .
و از پس آن به تفويض و توكيل . و پس از آن به معرفت خاص . و از پس آن به ترك تدبير و اختيار و مقام . ترك تدبير و اختيار ، مقام حملهء عرش حافين و صافين است . و پس از اين مقام ديگر نيست . شيخ - رحمه - گفت : آنچه بيان راه است از ابتدا تا انتها ، در اين كلمات درج است .
هر كس كه تمسّك كند بدان منازل رجا ، آن به مقام بالغان برسد . و صدق و اخلاص دو بال است مريد را كه بدان در سير و طيران آيد . ذو النّون - رحمه - گفت : صدق ، شمشير خداى است در
هامش
( * ) ترك الاطناب شماره 1 .
( * * ) نسا / 4 : 100 .