ملازم اصل باشند و ترك عارضى كنند - شيخ - رحمه - گفت : اخبار بسيار وارد است در فايدهء صحبت و آفت مخالطت . بزرگان طريقت و موارد حقيقت - قد - درين باب تصانيف بسيار ساختهاند ، و هر يك به قدر فهم خود ، دستبردىها نمودهاند ، و بيانهاى با فايده تقرير كرده . امّا آنچه مرا معلوم و معاينه است از فايدهء صحبت و آفت مخالطت ، اين حديث است كه رسول - صلعم - فرموده است كه :
روزگارى به امّت درآيد كه ، آنكس دين به سلامت با ساحل قيامت برد كه به سبب دين ، از ديه به ديه مىگريزد ، و از سر كوه به سر كوه درمىآويزد و همچون روباه از اين سوراخ بدان سوراخ نقل مىكند . گفتند : يا رسول اللّه ! اين حال در كدام روزگار [ روى ] نمايد ؟ گفت : آن روزگار كه مردمان به سبب تعيّش در معاصى شروع كنند ، و دست در دامن شبهات زنند . آن روزگارى باشد كه عزبى حلال شود . گفتند : چگونه يا رسول اللّه ، تو ما را فرمودهاى كه : نكاح ، سنّت من است و هر كس كه خود را به زينت اين سنّت محلّى نكند ، نه از من است . گفت : از بهر آنكه در آن زمان هلاك مرد به سبب زن و فرزند و [ مادر و پدر ] باشد ، يا به سبب دوست و همسايه . از [ براى ] اهتمام ايشان خويشتن را در ورطهء هلاك مىافكند ، تا مراد و مقصود ايشان حاصل كند . و در اخبار آمده است كه حق تعالى با داود پيغامبر - صلعم - گفت : از بهر چه چيز اختيار وحدت و عزلت كردهاى ؟ گفت : خدايا ! از بهر تو خلق را دشمن مىدارم . حق تعالى وى را گفت : اى داود بيدار باش و طالب رفيقان و برادران و دوستان باش . و هر رفيقى كه طالب رضاى من نباشد ، از او حذر كن . و حق تعالى ، به سبب صحبت منّت بر اصحاب رسول - عللم - مىنهد .
فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً
« * » و فايدهء صحبت آنست كه ، مشام باطن او گشوده شود . و استرواح ارواح در صحبت ظاهر شود . و در صحبت ، حجابها كه متراكم شده باشد ، به نور جمعيّت زائل شود . و در صحبت ، اخلاق حميده و خويهاى پسنديده ظاهر مىشود . كه هر كس كه در صحبت خوشخوىتر ، ياران و متابعان او بيشتر شود . و از اين وجه بود كه ، دولت شريعت رسول - عللم - از شرق تا غرب عالم بگرفت . و رسول - عللم - گفت كه : حق تعالى فرمود كه : محبّت من واجب شد بر قومى كه زيارت كردن ايشان با يكديگر از بهر من باشد ، و تودّد و تلطّف نمودن ايشان با يكديگر از بهر رضاى من بود . و عمر خطاب - رض - گفت : اگر كسى نماز بسيار كند و روزهء بسيار بدارد . و چون با قومى دوستى كند كه نه از بهر رضاى حق تعالى باشد او را هيچ منفعت نباشد از آن كثرت نماز و روزه . شيخ على سهل اصفهانى - رحمه - گفت : نشان انس با حق تعالى ، آن باشد كه سالك از خلق بيگانه و مستوحش باشد . نه از اهل ولايت و دوستان حضرت عزّت . كه انس با محبوبان حق تعالى ، استيناس با حضرت عزّت باشد . و به عقل مبين و فكر متين و صافى
هامش
( * ) آل عمران / 3 : 103 .