مرغى كه خبر ندارد از آب زلال * منقار در آب شور دارد همه سال
اين قدر بايد دانست كه : قالب را از روح ناگزير است ، احوال را از اعمال صالحه گزير نيست ، و هرچه مرتبت و منزلت كه اهل قرب يافتند ، به سبب ادامت صلوات و اقامت طاعات يافتهاند .
باب سى و نهم در فضيلت روزه داشتن
قال رسول اللّه - صلعم - الصّبر نصف الايمان و الصّوم نصف الصّبر « * » شيخ - رحمه - گفت : هر عمل كه بنىآدم كند به ردّ مظالم برود الّا روزه ، كه خداى تعالى مىفرمايد كه : « الصّوم لى و انا اجزى به » « * * » يعنى : روزه آن منست و من پاداش روزهام . و بعضى گفتهاند : از بهر آن حق تعالى اضافت روزه با خود كرده است كه ، روزهدار به زينت اخلاق صمدى خود [ را ] آراسته گردانيده بود . و بعضى گفتهاند : اين اضافت از بهر آنست كه روزه از اعمال پنهانست كه هيچكس را بدان اطلاع نباشد . و هر كس كه به روزه باشد جملگى ايمان حاصل كرده از بهر آنكه ايمان دو نصف است . نصفى صبر و نصفى شكر ، و روزهدار هر دو جمع كرد . و در تفسير
« يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ »
« * * * » گفتهاند كه : اين ثواب بيشمار ، مزد صائمان است . قال اللّه تعالى
« فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ »
« * * * * » يعنى حق تعالى فرموده است كه : از براى روزهداران و صالحان درجاتى چند ترتيب دادهام و غرايب رغايب روشنائى چشم ايشان دربار دارد . و ببايد دانست كه : امداد اشواق و آثار اذواق در سينهء سالك ، بواسطهء گرسنگى و تشنگى پيدا شود . پرتو حالات و مخايل كمالات بر صفحات احوال سالك ، به سبب جوع و ترك هجوع ظاهر و زاهر شود .
گوئيا گرسنگى ، كاروانيست از مصر عنايت احديّت ، پيراهن يوسف وصل دربار دارد . چون سالك سوخته بوى وصل جانان از در و ديوار زمان آن مىشنود ، فرياد برمىآورد قطعه :
هر نسيمى كه به من بوى خراسان آرد * چون دم عيسوى در كالبدم جان آرد
دلِ مجروحِ مرا مرهم راحت سازد * جان پردردِ مرا مايهء درمان آرد
هر چه گويم چه عجب از دم آن باد كه او * عنبر از خاك ره مركب جانان آرد
هامش
( * ) جامع الصغير ج 1 ص 130 .
( * * ) جامع الصغير ج 2 صفحات : 49 - 51 .
( * * * ) زمر / 39 : 10 .
( * * * * ) سجده / 32 : 17 .