كه ترك خصومت كند و حق به جانب او باشد ، در وسط بهشت خانهاى از بهر او بنا كنند ، و هر كس ] خوشخوى باشد ، و با مردم به اخلاق حميده معاشرت كند ، در اعلاى بهشت خانهاى از بهر او بنا كنند .
و در حديث آمده است كه : هر كس كه طلب علم كند ، از بهر تفاخر و مباهات نمودن يا از بهر آنكه روى خلق در خود كند ، بوى بهشت نشنود . « * » شيخ - رحمه - گفت : نظر كن ، و به فكرت ثاقب انديشه كن . و ببين كه خصومت و لجاج چه چيز است كه سبب دخول دوزخ است .
از بهر آنكه مجادله و منازعت از نفس حيوانى تولّد مىكند . و صوفى بايد كه اين صفات به صفات روحانى مبدّل كرده باشد . شيخ نجم الدّين - قد - گفته است : بيت :
خوى سبعى ز نفست ار باز شود * مرغ روحت به آشيان باز شود
پس كركس نفس روى با علو نهد * بر دست ملك نشيند و باز شود
و رسول - عللم - گفته است : زور و قوّت نه آنست كه كسى بر يكى غالب باشد . قوّت آنست كه چون وى را بر ديگرى خشم گيرد و شيطان او را وسوسه مىكند ، آن خشم فروخورد و بنراند . قال رسول اللّه - صلعم - : « انّ الغضب جمرة من النّار أ لم تر الى حمرة عينه و انتفاخ اوداجه ؟
من وجد ذلك منكم ، فان كان قائما فليجلس ، و ان كان جالسا فليضطجع » « * * » يعنى رسول گفت :
خشم انگشت دوزخ است . و سرخى چشم و برخاستن رگهاى گردن بر آن دليل است . بعد از آن فرمود كه : هر كس كه اين صفت در وى پيدا شود ، اگر ايستاده باشد ، بايد كه بنشيند ، و اگر نشسته باشد ، بايد كه پهلو بر زمين نهد و بخسبد . و از قبيل اخلاق صوفيان تودّد و توافق است با دوستان و برادران و ترك مخالفت كردن . قال اللّه تعالى فى وصف اصحاب رسول - عللم - :
« أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ »
« * * * » يعنى صحابهء رسول - رضوان اللّه عليهم اجمعين - با دشمنان حضرت عزّت درشتخوى باشند . و با دوستان من نرمخوى و رحمتكننده باشند . و دوستى با يكديگر كردن حقّ صحبت ثابت كند ، و بدان صحبت مؤكد و محكم شود ، و اكثر اختيار صحبت كردهاند ، كه در آن بسى فايدهها تعبيه است . و آدمى را از بهر اين سرّ انسان خوانند كه صحبت با هر كس كه كند ، به دو انس گيرد . ببايد دانست كه : از انس با اهل صفا ، انس با حضرت عزّت تولّد كند : « المؤمن مرآة المؤمن » « * * * * » ، مؤمن چون به جنس خود نگرد ، از اقوال و افعال و احوال تجليات الهى و تعريفات پادشاهى مشاهده كند و در جمعيّت ايشان انوار زيادت شود . بر مثال چراغها و
هامش
( * ) ترجمهء حديث : « من طلب العلم ليباهى . . . » جامع الصغير ج 2 ص 305 .
( * * ) جامع الصغير ج 1 ص 142 .
( * * * ) فتح / 48 : 29 .
( * * * * ) كنوز الحقائق ج 2 ص 124 .