و در هيچ كار تكلّف نكنند . بعد از آن فرمود : من و صالحان امّت من از تكلّف دور باشند .
و از جملهء اخلاق صوفيان انفاق است و ترك ذخيره كردن ، از بهر آنكه صوفى خود را همچنان مىداند كه كسى كه بر كنار دريا مقيم باشد ، اگر آنكس آب ذخيره كند ، حمل بر جهالت او كنند ، صوفى نيز خزاين فضل و كرم حق تعالى نزد خود مقيم مىبيند . و رسول - عللم - فرمود كه : هر روز دو ملك ندا كنند و گويند : « اللّهم اعط منفقا خلفا و اعط ممسكا تلفا » « * » يعنى : اى بار خداى ، هر آنكس به داد و بخشش مشغول است ، مكافات او كن به زيادتى نعمت . و هر آنكس كه امساك مىكند و بخيلى با مردمان ، مال او نيست گردان . انس - رض - روايت مىكند كه : دو مرغ به هديه به نزديك رسول - عللم - آوردند ، خادم يكى آن روز به نزديك رسول - عللم - آورد ، و يكى ديگر روز ديگر بياورد ، رسول - عللم - [ خادم را ] گفت : نه ترا گفتم كه هيچ طعام از بهر فردا ذخيره مكن ؟ . و همچنين در حديث آمده است كه رسول - عللم - نزديك بلال - رض - رفت ، قدرى خرما ديد [ كه ] نهاده بود ، گفت : چرا نهادهاى ؟ گفت : از بهر قوت فردا ، رسول - عللم - وى را گفت : « انفق يا بلال و لا تخش من ذى العرش اقلالا » « * * » يعنى : هزينه كن و از درويشى مترس كه خزانهء ربّ العالمين بىكرانه است ، چون ترا دريابد ببخشد . و از جملهء اخلاق صوفيان قانع شدن است به اندكى مال . ذو النّون مصرى - رض - گفته است : هر آنكس كه قناعت كند ، برآسايد از ابناى زمان . و تفوّق و تفضّل يابد بر اقران و همسران . امير مؤمنان و مقدم محقّقان مرتضى على - كرّم اللّه وجهه - گفته است : « قناعت شمشيرى است كه هرگز كند نشود » « * * * » .
يحيى معاذ رازى - رحمه - گفته است : هر آنكس كه قناعت پيشه كرد ، درجات آخرت از بهر خود مدّخر كرد و تعيشى خوش در دنيا . و رسول - عللم - گفته است : هر آنكس كه بامداد كند و از اهل و فرزندان خود ايمن باشد ، و به نفس خود در صحّت باشد ، و قوت آن روز به نزديك او باشد ، گوئيا جملهء دنيا حاضر و حاصل او است . و در تفسير :
« فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً »
« * * * * » گفتهاند كه :
قناعت است . و به اين حيات طيّبه رسد ، هر آنكس كه قانع باشد . و ابو سليمان دارانى - رحمه - گفته است : قناعت از رضا ، همچنان است كه ورع از زهد . و از جملهء اخلاق صوفيان : ترك خصومت و غضب است . كه صوفى بايد كه اندرون خود از جملهء كدورات و كينهها پاك كرده باشد . چنان كه در او كينهء هيچ آفريده نباشد . و رسول - عللم - گفته است : هر آنكس كه ترك خصومت كند [ در حالتى كه بر باطل باشد ، در زير بهشت خانهاى از بهر او بنا كنند . و هر كس
هامش
( * ) المعجم المفهرس ج 2 ص 61 .
( * * ) جامع الصغير ج 1 ص 109 .
( * * * ) شرح ابن ابى الحديد ج 4 ص 531 .
( * * * * ) نحل / 16 : 97 .