ميان ايشان فرستد ، نود رحمت نصيب آنكس باشد كه بشّاش و گشادهروىتر باشد ، و ده نصيب آنكس كه بشاشت كمتر نمايد « * » . من در اين وقت كه به تو رسيدم بشاشت كمتر نمودم تا نود رحمت نصيب تو باشد و ده نصيب من . و نيز آوردهاند كه : رودبارى - رحمه - به زيارت دوستى رفت ، او غايب بود و در خانه بسته بود . گفت : صوفيان در خانه بسته ندارند . ياران را گفت : در خانه بشكنيد و جملهء قماشات و اسباب او جمع كنيد و به بازار بريد و بفروشيد ، ياران فرمان بجاى آوردند . چون صاحبخانه برسيد ، خوش و گشادهروى به خدمت ايشان باز ايستاد ، زن نيز غايب بود و گليمى با خود برده بود ، چون در خانه آمد ، آن گليم نيز بديشان داد ، كه اين نيز بفروشيد كه هم از متاع خانه است . شوهر ، وى را مىگويد : اين چه تكلّف است ؟ گفت : خاموش باش ، بر ما بجان شكرانه است كه مثل چنين شيخى با ما اين چنين مباسطت و گستاخى كند . و اين طايفه از بهر آن ايثار اختيار كردهاند تا نفس از شحّ و بخيلى نجات يابد كه خداى تعالى مىفرمايد :
« وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ »
« * * » هر آنكس كه او را نگاه دارند از بخيلى كردن ، فلاح ابدى و نجات سرمدى يابد ، كه خداى تعالى چنين فرمود . و رسول - صلعم - گفته است : سه چيز آنست كه موجب نجاتست و سه چيز آنست كه موجب هلاك . آنچه موجب هلاك است : بخيلى است و هواى نفس و عجب . و آنچه موجب نجات است : ترس خداى تعالى است در آشكار و نهان ، و در حالت درويشى و توانگرى وسط نگاه داشتن و اسراف ناكردن -
و در حالت رضا و خشم ، صورت عدل و راستى در ضبط آوردن « * * * » . شيخ - رحمه - گفت : در اين كلمه كه رسول - عللم - فرموده است كه : شحّ مطاع سرّى مودّع است . يعنى بخل و امساك از لوازم نفس است . سبب آنكه ، اصل جبلّت و آفرينش از خاك است ، و صفت خاك قبض است و امساك ، پس بخل در نفوس عجب نباشد كه در اصل خلقت افتاده است . عجب سخاوت است در نفوس . و ميان جود و سخاوت فرقى هست . و آن آنست كه جود در وقتى باشد كه خداوندش منتظر عوض باشد . يا از آن كس كه به دو مىدهد ، يا از حضرت عزّت ثواب و جزا چشم داشتن . امّا سخا آن باشد كه خداوندش نه طالب عوض باشد و نه ثواب . و ببايد دانست كه : سخا اهل صفا را باشد و ايثار اهل انوار [ را ] . قال اللّه تعالى :
« إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ »
« * * * * » يعنى امير مؤمنان [ و ] پيشواى متقيان مرتضى على و خاتون قيامت و شفيعهء امّت فاطمهء زهرا - رضى اللّه عنهما - آن ايثار كه كردهاند ، از بهر رضاى من كردهاند [ كه ] پروردگارم و نظر بر عوض و ثواب نكردند . و رسول
هامش
( * ) ترجمهء حديث : اذا التقى المسلمان . . . » جامع الصغير ج 1 ص 21 .
( * * ) تغابن / 64 : 16 .
( * * * ) ترجمهء حديث « ثلاث مهلكات . . . » جامع الصغير ج 1 ص 138 .
( * * * * ) انسان / 76 : 9 .