باشد حال قومى كه نظر كردن به شاهد مباح دارند و دعوى كنند كه ما ناظر قدرت حق سبحانه و تعالىايم . شيخ - رحمه - گفت : اين اباحت محض است و شهوتپرستى صرف ، و از غايت بحث و استكشاف ، به تجربت اين حال محقق شده است كه نظر كردن به شاهد ، كف شراب شهوتست ، بلكه خود اصل شهوتست . مريد صادق بايد كه از صحبت اين طايفه كه نظر را مباح دارند ، احتراز كند . و در استحفاظ عادت معهود و سيرت محمود سالكان مناهج عبوديّت و مرتقيان معارج الوهيّت سعى نمايد . و آثار ايشان به مقتداى خود سازد ، كه ايشان گفتهاند : « مرور الفاحشة بقلب العارف كفعل الفاعلين بها » يعنى گذشتن فعل بد بر خاطر عارف ، بر مقام و حال او ، همان تأثير كند كه فعل فاحشه به فاعل [ آن ] ، پس مرد فرد و مجدّ صاحب درد آن باشد كه هر آنچه حجاب او خواهد بود ، از نفسانى و روحانى ، به تيغ بىدريغ آن را قطع كند مبارزوار ، و اگر چيزى حجاب او خواهد شد ، زبان وقت او را گويد بيت :
اين كوى ملامتست و ميدان هلاك * وين راهِ مقامرانِ بازندهء پاك
مردى بايد قلندرى دامن چاك * تا بر گذرد عياروار و چالاك
باب بيست و دوم در بيان قول در سماع و اختيار و انكار آن
قال اللّه تعالى :
وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ »
« * » يعنى قومىاند صحابهء رسول - عللم - كه نوشندگان شراب شوقند و پوشندگان لباس ذوقند ، و در وقت استماع سماع آيات قرآن اسماع خود را از صمام بشريّت و صماخ را از عوارض نفسانيّت مبرّا و معرّا كردهاند . و بر تكرار آيات قرآن تذكار غزل [ ازل مىكنند و بر فوات آن مىنالند و مىزارند ، و بدين ترانه روز به شب ] مىآرند . بيت :
سوز غمت ارچه عقل سوزست خوش است * هر غصّه كه از تو دلفروزست خوش است
آرى شب هجران تو تاريك شبيست * ليكن چو در او اميد روزست خوش است
شيخ - رحمه - گفت : اين امارات سماع است از حضرت عزّت بىاختلاف ائمّهء امّت ، حرارت اين سماع چون به برد اليقين رسد ، اشك از ديده روان كند ، و هرگاه كه صاحبدلى را سماع باشد ، حرارت حزن و برودت برد اليقين به يكديگر تلاصق يابند ، همچون چيزى كه بفشارند اشك از آن پيدا شود . و وقت باشد كه اثر آن سماع به دل رسد . و از تأثير آن اثر بشره و پوست در لرزيدن
هامش
( * ) مائده / 5 : 83 .