شكرانهء وضو را نماز بايد كرد . و خود سنّت آن است كه در وقت چاشت در شهر يا در خانقاه روند .
جابر عبد اللّه - رض - روايت مىكند كه : رسول - عليه السّلام - چون از سفر مراجعت كردى در وقت چاشتگاه در مدينه آمدى ، و سنّت است كه چون مسافر به خانقاه رسد ، مقيمان و ملازمان خانقاه با بشاشت و گشادگى طبع او را فروآورند . كه مسافر دخيل باشد و غريب و دهشتى بر وى غالب بود . چون اصحاب خوشخويى پيش او تلقى كنند آن دهشت از وى برخيزد و وى را بسطى و گشادى ظاهر شود . ابو رفاعه - رض - روايت مىكند كه : به نزديك رسول رفتم - عليه السلام - و رسول خطبه مىخواند ، گفتم : يا رسول اللّه ، مردى غريبم آمدهام تا دين و مسلمانى بياموزم ، كرسيى بياوردند كه پايههاى آن از آهن بود ، رسول - عليه السّلام - بر آن نشست و تعليم كرد مرا دين و مسلمانى و شرائط و اركان و حدود آن . بعد از تعليم با سر خطبه خواندن رفت و به آخر رسانيد . و شرط آنست كه اصحاب خانقاه به رفق و نرمخويى و تواضع زندگانى كنند با غريبان و متابع اقوال و افعال و اخلاق رسول باشند - عليه السلام - . آوردهاند كه : وقتى اعرابيى در مسجد رسول - عليه السلام - رفت و در ميان مسجد بول كرد ، اصحاب او را بطش كردند و در مخاطبت با او عنفى نمودند . رسول - عليه السلام - او را بخواند و از آنجا كه كمال اخلاق و وفور خوشخويى و رفق و مدارات او بود . با او در خطاب عتابى سخت نكرد . و آنچه شرط تربيت بود ، به وجهى نيكوتر [ به تقديم ] رسانيد . چنان كه [ مخايل ] قبول در ناصيهء اعرابى لايح و روشن شد .
برخاست و ثنا مىگفت بر اخلاق رسول - عليه السّلام - و انكار بر فظاظت اصحاب مىكرد . و ببايد دانست كه درشتى و تسلّط كردن بر مسلمانان ، از اندرونى باشد كه آكنده باشد به اخلاق ذميمه و اين ضدّ حال متصوّفه باشد .
و دست و پاى مسافر ماليدن سنّت است و نتيجهء اخلاق حميده بود . عمر خطاب - رض - روايت مىكند كه : نزديك رسول - عليه السّلام - رفتم ، غلامى حبشى پشت مبارك وى مىماليد ، گفتم : چه بوده است يا رسول اللّه . گفت : از رنج و حركت شتر پشتم به درد آمده است . و مستحب است كه مسافر ، سه روز در خانقاه مقيم شود و قصد زيارت نكند تا از رنج راه برآسايد ، و اثر تغيّر راه از خاطرش زائل شود . بعد از آن از سر جمعيّت اندرون قصد زيارت زندگان و مردگان كند تا اندرون او قابل انوار ايشان شود و حظّى وافر بيابد .
شيخ - رحمة اللّه عليه - گفت : از شيخ خود ضياء الدّين - رحمة اللّه عليه - سماع دارم كه به طريق وصيّت و نصيحت با ياران مىگفت كه : وقتى با مشايخ سخن گوييد كه وقت شما صافى باشد از كدورات و آفات تشويشات [ تا دل و اندرون شما قابل انوار سخن ايشان شود . ] كه اثر نور سخن بر قدر نور دل بود ، و نور سمع بر قدر نور دل بود . و شرط آنست كه چون سه روز مقيم شود ، اگر خواهد كه سفر كند اجازت خواهد ، و اگر مقيم خواهد بود ، به خدمت مشغول شود . كه خدمت كردن متعبدان و مشغولان به حق تعالى ، قائم مقام عمل صالح باشد ، و نيز نفس او ، بطالت
عوارف المعارف ( فارسى ) — صفحة 72
مساهمون: عمر السهروردي
ص٧٢