خنيس ، ائمّه [ عليهم السّلام ] را در مرتبهء پيامبران [ عليهم السّلام ] قرار مىداده است ، نه علماى ابرار . 5
با وجود اين ، مفضّل ، محمّد بن سنان و معلّى ، به همراه راويان ديگرى همچون جابر بن يزيد ، ابان بن عثمان احمر ، محمّد بن عيسى بن عبيد ، محمّد بن جمهور عمّى ، حسين نوفلى ، سعد اسكاف ، سلمة بن خطّاب ، و سهل بن زياد - كه شرححال نويسان بعدى همه را غيرقابل اعتماد انگاشتهاند - دوشادوش فضيل بن يسار ، جميل بن درّاج ، ابو حمزه ثمالى ، فرزند او على ، ايّوب بن نوح و عبد اللّه بن سنان - كه دانشمندان بعدى همه را قابل اعتماد و حتى شايد « موثّق » انگاشتهاند - در اسناد روايات محاسن و بصائر ، و به ويژه كافى ، به چشم مىخورند . 6 اينكه نام اين افراد در آثار برقى ، صفّار - كه هردو از موكّلان ( موالى ) نخبگان « اشعرى » هستند - و كلينى در اسناد رواياتى به چشم مىخورد كه اشعريانى همچون احمد بن محمّد بن عيسى ، برادرش عبد اللّه ، محمّد بن يحيى ، احمد بن ادريس و حسين بن محمّد و نيز غيراشعريانى همچون على بن ابراهيم و پدرش ابراهيم بن هاشم ، يعقوب بن يزيد ، عبّاس بن معروف ، محمّد بن حسين ، عبد اللّه بن جعفر حميرى و محمّد بن عبد الجبّار قمى نقل كردهاند ، از اين حكايت دارد كه راويان قمى و بخصوص اشعرى در اين دوره ، دستكم در بعضى موارد ، روايات را از كسانى دريافت كردهاند كه بعدا به عنوان غيرقابل اعتماد نكوهش شدهاند . شايد تمسّك به رواياتى كه چنين افرادى نقل كردهاند ، عامل اخراج احمد بن محمّد برقى توسط احمد بن محمّد اشعرى از قم بود . در اين صورت ، استقبال گرم احمد بن محمّد اشعرى از برگشت احمد بن محمّد بن برقى به شهر ، به همراه شيوهء متواضعانهء شركت او در مراسم تشييع جنازهء برقى مىتواند روىهم رفته از اين حكايت داشته باشد كه در دوران پس از غيبت امام [ عليه السّلام ] و باتوجه به فشارهاى مستمّر سياسى ، نظامى و معنوى بر
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 459
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٤٥٩