پىنوشتها
( 1 ) .
Cf . Hussain [ op . cit ] , p . 42 .
( 2 ) .
Cf . Hussain [ op . cit ] , pp . 38 - 9 .
( 3 ) . روايت ديگرى در روضه ( ج 8 ، ص 151 ، ح 134 ) - كه از عدهء رازى [ مرتبط با ] سهل بن زياد نقل شده است - بر جنبهء عوامفريبانهء انتصاب امام [ عليه السّلام ] از سوى خليفه به عنوان جانشينش ، دلالت مىكند . ر . ك .
Hussain [ op . cit ] , P . 143 .
( 4 ) .
Hussain [ op . cit ] , p . 28 .
( 5 ) . همچنين نك . ص 498 ، ح 1 كه
Hussain [ op . cit ] , p . 49 .
نقل كرده است .
( 6 ) . قس .
Hussain [ op . cit ] , p . 76 .
( 7 ) . ر . ك .
Hussain [ op . cit ] , pp . 70 , 72 , 74 .
. در روايتى كه هم محمّد بن عبد اللّه و هم محمّد بن يحيى نقل كردهاند ، چند نفر از كسانى كه با امام دوازدهم [ عليه السّلام ] ارتباط نزديك داشتند ، از جمله احمد بن اسحاق - كه نام او در ذيل مىآيد - متذكر شدهاند كه خليفه معتقد بود : امام حسن عسكرى [ عليه السّلام ] بدون اولاد از دنيا رفته است . ( ص 329 - 330 ، ح 1 ) ر . ك .
Amir - Moezzi [ op . cit ] , pp . 110 n 594 , 115 n 619
( 8 ) . اين روايت همچنين تقرير طولانىترى از روايت خضر است كه قبلا در مباحث ما پيرامون صفّار و در 5 روايت بصائر ، كه 12 را به عنوان تعداد نهايى ائمّه [ عليهم السّلام ] بيان كردهاند ، نقل شده است . همچنين نك . ص 534 ، ح 19 ، كه باز از طريق صفّار نقل شده است . ر . ك .
Modarressi [ op . cit ] , Crisis , p . 100
( 9 ) . مدرّسى
( Crisis , p . 110 n 251 )
همچنين به روايت خضر كه در آن عدهء [ مرتبط با ] برقى از امام نهم [ عليه السّلام ] نقل كردهاند كه امام دوازدهم [ عليه السّلام ] همان « قائم » است ، اشاره كرده . همچنين ر . ك . نظريهء حسين
Hussain [ op . cit ] , pp .
كه معتقد است : همهء ائمّه [ عليهم السّلام ] لقب « قائم » روايات بودند ، و روايات ص 307 ، ح 7 ، ص 536 ، ح 1 و ص 338 ، ح 7 را نقل مىكند كه در آن ، يك غيبت ذكر شده است . همچنين نك . بحث قبلى ما در فصلهاى چهارم و پنجم ، دربارهء عدد 12 به مثابهء تعداد ائمّه [ عليهم السّلام ] .
( 10 ) .
Hussain [ op . cit ] , pp . 25 - 6 .
. همچنين امير معزّى روايت اخير ( ص 465 ، ح 6 ) را - كه در آن ، امام [ عليه السّلام ] اشاره كرده است كه « خداوند سايهء ( ظل ) قائم [ عليه السّلام ] را آفريد [ و به ملائكه فرمود : با اين ، انتقام حسين عليه السّلام را خواهم گرفت ] » - به عنوان دليلى بر قول به وجود ماقبل دنيوى [ امامان ] ، در ذات مذهب شيعه قرار دارد ، نه به عنوان دليلى بر اينكه دستكم تا حدّى ، حمايتى عملى از يك گروه در محاصره