خمس ، تنها پس از كسر مئونههاى خود شخص بايد محاسبه شود ( ص 545 ، ح 13 ) و خمس پس از تأمين مئونههاى خانوادهاش و پرداخت ماليات زمين ( خراج ) ، كه به سلطان مديون است ( ص 547 ، ح 24 ) ، بايد وصول شود .
كلينى قبلا در كتاب « الحجه » ، بابى داراى 8 روايت تحت عنوان « اينكه همهء زمين ملك امام [ عليه السّلام ] است » گنجانده بود كه در آن ، ائمّه [ عليهم السّلام ] تصريح كردهاند :
همهء چيزهاى مادى از جمله زمينها ، به امامان خاندان پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] تعلّق دارد .
( ص 407 - 410 ) مقدّم داشتن اين باب در اصول كافى ، شايد - دستكم تا حدّى - روشن مىكند كه چرا كلينى بعدا 28 روايت را دربارهء خمس در كتاب « الحجه » - هرچند در انتهاى آن - گنجانده است . همانگونه كه در بالا اشاره شد ، در اولين روايت از اين روايات ، كه از محمّد بن يحيى نقل شده است ، امام [ عليه السّلام ] براساس عبارتى در « كتاب على [ عليه السّلام ] » فرمودهاند :
همهء زمينها به پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] و اهل بيت او تعلّق دارند ، و هركسى زمينى متعلّق به مسلمانان را آباد كند ، مكلّف است خراج آن را به « امام از اهل بيت من » پرداخت نمايد ، و هركس زمينى را كه مسلمانان آن را ترك كرده يا به صورت مخروبه درآوردهاند آباد كند ، نسبت به آن زمين ، از آنها مستحقتر است ، اما باز مكلّف است ماليات آن زمين را تا ظهور « قائم اهل بيت من » با شمشير ، به « امام از اهل بيت من » پرداخت نمايد .
قائم [ عليه السّلام ] همچون شخص پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] مالكيت همهء زمينها را در اختيار خواهد گرفت ، مگر در مورد زمينهاى « شيعيانم » كه او زمينهايى را كه آنها در اختيار داشتند ، به خودشان واگذار مىكند . ( ص 407 ، ح 1 )
در روايت ديگرى از اين روايات ، امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] مكرّر تصريح كردهاند
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 396
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٣٩٦