تقيّهكننده بهتر از هركسى مىداند كه كى تقيّه ضرورت دارد . ( ص 219 ، ح 13 ) 29
روايات مربوط به اين موضوع ، همچنين در جاهاى ديگر اصول ، فروع و روضه كافى يافت مىشوند . 30 در واقع ، شايد اين روايات ، آنگونه كه از طريق قمىها نقل شده ، مانع آن شده باشند كه مواجهه با مقامات حكومتى عبّاسى از آنچه در قرن گذشته اتفاق افتاده بود ، شديدتر باشد و در مقابل ، به شيوههاى بازدارندهاى همچون از بين بردن اسناد مربوط به خراج و تقسيمات اراضى مكرّر به عنوان سرپوش قابل قبولى براى اظهار مخالفتى بسيار عميقتر و محكوم شده [ توسط حكومت ] ترغيب كرده باشد . مطمئنا - همانگونه كه در بالا بهطور مشروح بيان شد - تاوانهايى كه شهر حتى به خاطر اين چالشها پس داد ، قابل توجه بوده است .
لزوم احتياط ، كه در اين روايات مورد تأكيد قرار گرفته است ، تنها مىتواند در ميان آن دسته از جامعهء دوازده امامى بغداد نيز طنينانداز شده باشد كه موقعيتشان در اين دوره ، بهطور فزايندهاى در حال متزلزل شدن بود ؛ دورهاى كه ويژگىهاى آن عبارتند از : مرگ حسن بن موسى و ابو سهل نوبختى ، سقوط نهايى بنى فرات ، اغتشاش ناشى از چالشهاى حلّاج و بخصوص شلمغانى ، تخريب كامل مسجد « براثا » به دستور دربار در سال 313 ق / 925 م ، و آشوب گستردهء ضد شيعى در سال 323 ق / 934 م كه از حنابله الهام گرفته بود .
روايات فروع كافى به مثابهء گفتمان قمى دربارهء نكات عملى
كتابهاى اوليهء اصول كافى اين عقيدهء عقلگرايان شيعى را ، كه عقل انسان مىتواند به مسائل اعتقادى و عملى پاسخهاى قطعى دهد ، زير سؤال برد و ائمّه [ عليهم السّلام ] را به عنوان يگانه منبع علم قطعى مطرح ساخت كه توسّل به ايشان