همانگونه كه در بالا اشاره شد - خود كافى حاوى روايات متناقضى دربارهء ولادت امام دوازدهم [ عليه السّلام ] است . در روايتى گفته شده است كه ايشان در سال 258 ق / 871 م متولّد شده ( ص 514 - 515 ، ح 2 ) ، درحالىكه در روايت متقدّمترى در مجموعهء كلينى از امام [ عليه السّلام ] نقل شده كه ايشان در سال 256 ق / 870 م متولّد گرديده است . ( ص 329 ح 5 ) 7 « 1 »
اما در نهايت ، بخش ديگرى از 20 روايت ، دوازده امام [ عليه السّلام ] را نام برده و مشخص نموده كه اين امام دوازدهم [ عليه السّلام ] است كه در غيبت است . ( ص 525 - 535 ) دو روايت از اين روايات ، از عدهء قمى ، از [ احمد بن محمّد ] برقى نقل شده كه يكى از آنها تقريرى است از روايت خضر ، كه از آنچه در محاسن ( ص 525 ، ح 1 ) آمده طولانىتر است . 11 روايت از محمّد بن يحيى ، يك روايت از صفّار ( ص 526 ، ح 2 ) 8 و يك روايت در بصائر ( ص 534 ، ح 20 ؛ صفّار ، ص 319 ، ح 2 ) نقل شده است . 3 روايت از على بن ابراهيم ، 2 روايت از پدرش و يك روايت ، هم از حسين بن محمّد و هم از احمد بن ادريس اشعرى نقل شده است . اسناد چنين رواياتى نشان مىدهد كه آنها مدتها پيش از ابتداى قرن سوم ق / نهم م رايج بودهاند . طبق روايتى منقول از محمّد بن يحيى اشعرى ، پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] فرمودند :
هامش
- در روايت شمارهء 6 صحبت از شك و ترديد به ميان نيامده ، بلكه فقط از اين بحث شده كه در بين اموالى كه راوى براى امام عليه السّلام ارسال كرده بود ، طلايى كه در ميان آن آهن و مس قرار داده شده بود ، مرجوع شد و راوى پس از شكستن آن ، به حقيقت امر پى برد . ( ن )
( 1 ) . نويسنده در نقل روايات ، عمدا يا سهوا مرتكب خطا شده است . بر خلاف ادعاى نويسنده ، روايت دوم صفحهء 514 ، كه تا صفحهء 515 نيز ادامه دارد ، هيچ تاريخى را براى ولادت امام دوازدهم عليه السّلام ذكر نكرده و تنها از اين بحث نموده كه فردى از اهالى فارس امام دوازدهم ( عج ) را در حيات پدرش ، امام حسن عسكرى عليه السّلام ، ديده است . اما روايت اول در همين صفحه ، كه سال 256 ق را تاريخ ولادت امام دوازدهم دانسته است ، بر خلاف ادعاى نويسنده با روايت شماره 5 از صفحهء 329 ، نه فقط تناقضى ندارد ، بلكه هم به لحاظ محتوايى و هم به لحاظ سندى يكى است ؛ يعنى يك روايت است كه به مناسبت ، در 2 باب آمده است . بنابراين ، بر خلاف مدعاى نويسنده ، بين روايات كافى دربارهء تاريخ ولادت امام دوازدهم عليه السّلام اختلافى وجود ندارد . ( ن )