خداوند چيزى است كه با ساير اشيا تفاوت دارد . . . جسم و صورت ندارد . . . و با حواس پنجگانه درك نمىشود . . . ( ص 83 ، ح 6 )
[ در برخى روايات ] از بحث دربارهء كيفيات خداوند نيز نهى شده ( ص 92 - 94 ) و 12 روايت امكان رؤيت خداوند را رد كردهاند . ( ص 95 - 98 ) در روايتى منقول از على بن ابراهيم از طريق عبد اللّه بن سنان و در روايتى [ ديگر ] منقول از عدهء مرتبط با برقى - به ترتيب - از قول امام پنجم و ششم [ عليهما السّلام ] نقل شده كه چنين رؤيتى فقط در قلب و به واسطهء حقايق ايمان ممكن است . ( ص 97 ، ح 5 ، 6 ) 4 در اولين روايت از اين 2 روايت ، امام [ عليه السّلام ] نفى مىكنند كه « قياس » يا مراجعه به حواس انسان مساعدتى در اين فرايند داشته باشد . در 8 حديث ديگر ، ائمّه [ عليهم السّلام ] اين عقيده را نيز ، كه خداوند داراى جسم يا صورت است ، رد كردهاند . 3 حديث از طريق هشام بن حكم روايت شده كه در يكى از آنها ، به نقل از احمد بن ادريس اشعرى از محمّد بن عبد الجبّار از طريق على بن ابى حمزه ثمالى روايت شده است كه امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] اين قول هشام بن حكم را ، كه ائمّه [ عليهم السّلام ] گفتهاند خداوند داراى صورت است ، با صراحت رد كردهاند . ( ص 104 ، ح 1 ؛ همچنين ر . ك . ص 104 - 106 ، ح 7 . ) 5
در 15 حديث ، در چند باب گوناگون ( ص 107 - 112 ) ، ائمّه [ عليهم السّلام ] بين ذات خود خداوند و صفاتى كه در توصيف يا بحث راجع به هرفعلى از افعال خداوند ، ممكن است مورد استفاده قرار بگيرند و اسامى خداوند از آنها گرفته شده است ، فرق مىگذارند . اهميت اين موضوع به حدّى است كه درخور آن بوده كه خود كلينى استثنائا بر آن تعليق بزند . ( ص 111 - 112 )
ائمّه [ عليهم السّلام ] اسماء خداوند را در 18 حديث ديگر بيان مىكنند . ( ص 112 - 124 ) صفّار 2 باب مشتمل بر 22 حديث گرد آورده بود كه در آنها ائمّه [ عليهم السّلام ] خودشان را
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 311
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٣١١