پىنوشتها
( 1 ) . مدرّسى
( An Introduction , pp . 13 f )
به توسعهء بعدى فقه اسلام شيعى تا آن حد كه اعمال عبادى - يعنى اعمال در نظر گرفته شده براى بندگى مؤمن براى خدا - و سپس مسائل دنيوى ( معاملات ) ، محرّمات و احكام را دربر بگيرد ، اشاره كرده ، كه مقصود از مورد اخير ، احكامى است كه وظيفهء دينى ( يعنى فعل يا ترك ) را بر كسى تحميل نمىكند . او همچنين از نظاير اين موارد در نزد سنّيان بحث مىكند . مجموعههاى حديثى اهل تسنّن و كافى در بابهايى تنظيم شدهاند كه بعدا به صورت ابوابى در آثار فقهى ، كه مسائل مذكور را بررسى مىكند ، درآمدند .
( 2 ) . بهترين تحقيقها دربارهء دو جلد اصول كافى و الروضه ، تحقيق امير معزّى و كلبرگ
( Kohlberg )
است .
كلبرگ اخيرا ، بدون بررسى تطبيقى مبسوط و ضرورى احاديث شيعه و سنّى در باب احكام ، بر اين نظر پافشارى مىكند كه شباهت احاديث شيعه به احاديث سنّى در باب احكام ، بيش از تمايزات آنهاست . ر . ك .
Stewart , Islamic Legal Orthodoxy , p . 131
به نقل از :
Watt , Formative Period , p . 278
( 3 ) . به دليل آنكه نسخهء كامل و اصلى محاسن در دسترس نيست ، مشخص نيست كه كافى چه مقدار از نخستين گزارش مكتوب از چنين بخش وسيعى از احاديث را عرضه كرده است . به نظر مىرسد نسخههاى كامل كتاب محاسن تا قرن هفتم ق / سيزدهم م و شايد پيش از آن از دست رفتهاند .
Kohlberg , A Medieval Muslim Scholar , p . 241 .
( 4 ) . حسين هنگامى كه به احاديث منقول در كافى اشاره مىنمايد ، گاهگاهى از اين عبارات استفاده مىكند :
« كلينى مىگويد » يا « ذكر مىكند . » ( براى مثال : ص 70 ، 74 - 75 ) در واقع ، كلينى احاديث را در كافى ثبت و ضبط كرده است . اگر كسى مطلبى را گفته باشد او همان اولين شخص مذكور در سند است كه جملهاى را كه كلينى بعدا ثبت نموده ، اظهار كرده است .
( 5 ) . با وجود اين ، نجاشى ( ص 377 - 378 ) كلينى را « موثّقترين فرد در نقل حديث » دانسته است . همچنين ر .
ك . طوسى ، الفهرست ، ص 135 - 136 ، اردبيلى [ پيشين ] ، ج 2 ، ص 218 - 219 .
( 6 ) . در اينباره ، شرححالها متذكر شدهاند كه كلينى رسالهاى بر ضد قرمطيان تأليف كرده است . همچنين ر .
ك . ارجاعات ذيل به احاديث راجع به مرجئه ، زيديه ، قدريه و خوارج .
( 7 ) . دربارهء اين واژه ر . ك .
Hallaq , A History , pp . 107 f .
( 8 ) . قرار گرفتن اينگونه روايات مربوط به عقل را [ در كافى ] با فقدان چنين بابى در بصائر الدرجات صفّار ،