چنانكه در محاسن آمده - شامل احاديثى حول محور احكام و ابعاد عملى زندگى شيعيان و - چنان كه در بصائر آمده - شامل احاديثى هستند كه بر توانايىها و علم شگفتانگيز و اعجازآميز ائمّه [ عليهم السّلام ] ، به ويژه علم ايشان و دغدغهء خاطرشان نسبت به اوضاع و احوال شيعيانشان در اعصار ديگرى كه ائمّه [ عليهم السّلام ] در ميان آنها نيستند و بر جايگاه خاص شيعيان در اسلام ، تأكيد دارند . چنين احاديثى فقط مىتوانستند در غمانگيزترين لحظههاى زندگى شيعيان به آنها دلگرمى بدهند ، و به عبارت دقيقتر ، ارزيابى مجموعا غمانگيزترى را از اوضاع و احوال شهر - تقريبا يك نسل پس از تدوين محاسن - ارائه كنند و اعتقاد به بازگشت قريب الوقوع امام دوازدهم [ عليه السّلام ] در ابتداى قرن را تقويت نمايند . مسلّما اينكه در مقايسه با محاسن ، درصد بيشترى از احاديث بصائر توسط قمىها ، كه شامل تعدادى از نخبگان « اشعرى » قم هستند ، نقل شده ، به روشنى حاكى از رشد علاقهء بومى به اين مسئله است ؛ دقيقا به خاطر اينكه برداشت ايشان از شرايط به گونهاى تناقضآميز ، هم اميدواركننده و هم به نحوى فزاينده بدبينانه شده بود .
[ تدوين كافى ]
[ تدوين ] كافى واكنشى بود از جانب گفتمان حديثگرا - كه سلطهء آن بر اذهان نخبگان قم در حال افزايش بود - در قبال اوضاع و احوال و آميزهء گفتمان عقلگرا و گفتمان مبتنى بر سلسله مراتب كه مقارن آن اوضاع و احوال ، در ميان نخبگان بغداد عموميت داشت ؛ همچنانكه كلينى در طول 20 سال اقامتش در بغداد يعنى 20 سال آخر عمرش ، شاهد آن بود .
گردآورى كافى به روشنى هدفى دوگانه داشت . از 16199 حديث كافى ، 3783 حديث در 2 جلد اول كافى تحت عنوان اصول كافى ، به همراه 597 حديث در جلد