باب مشتمل بر 22 روايت ، دربارهء دريافت علم ائمّه [ عليهم السّلام ] ، كه از طريق « اثر كردن » در قلب و « نفوذ » در گوش است ، آورده كه در آن روايات ، از كلماتى همچون « نكت ، نقر و قذف » استفاده شده است . ( ص 316 - 319 ؛ ص 326 - 328 ، ح 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 9 ) 38 از اين روايات ، احمد بن محمّد 8 روايت نقل كرده كه يكى از آنها از طريق على بن ابى حمزه ثمالى نقل شده است . ( ص 316 ، ح 2 ) محمّد بن عيسى 3 روايت ، محمّد بن حسين 2 روايت و عمران بن موسى ، ايّوب بن نوح ، سلمة بن خطّاب ، ابراهيم بن هاشم - از طريق فضيل - و يعقوب بن يزيد ، هركدام يك روايت نقل كردهاند . در روايتى كه ابراهيم بن هاشم نقل كرده ، امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] مىفرمايند :
به درستى كه علم ما [ بر چند نوع است : ] يا غابر و مزبور است و يا نكت در قلوب و يا نقر در گوشها . اما « غابر » ، عبارت است از : علوم گذشته كه به آن آگاهى داريم . و اما « مزبور » عبارت است از : علوم آينده . « نكت در قلوب » عبارت است از : الهام ؛ و « نقر در گوشها » امر فرشته است .
( ص 318 ، ح 2 ) « 1 »
صفّار 41 روايت در ضمن سه باب گردآورى كرده كه در آنها ، از ائمّه [ عليهم السّلام ] به عنوان كسانى سخن به ميان آمده است كه « ملائكه با آنها سخن مىگويند ( محدّث ) » ؛ يعنى ايشان با خود پيامبر اسلام در اصل وحى سهيم بودهاند ، 39 و در اين روايات ، دربارهء تفاوت بين « امام » - به معناى دقيق كلمه - و « رسول » و « نبى » بحث شده است . 40 ( ص 319 - 324 ، 368 - 374 ) برخى از اين روايات دقيقا به اين
هامش
( 1 ) . مؤلّف كتاب نشانى اين روايت را ص 318 ، ح 2 ، و تمام روايت را از قول امام جعفر صادق عليه السّلام نقل كرده است ، درحالىكه راوى ، اقسام علم را ، كه از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت شده ، براى امام رضا عليه السّلام بيان مىكند و سپس آن حضرت كلام امام جعفر صادق عليه السّلام را توضيح مىدهد . ضمنا كلمهء « امر » ، در نسخهء روايت بصائر موجود نيست . ( ن )