در آخرين روايت از 22 روايت ، امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] « عقل » را اولين مخلوق خداوند مىدانند كه از نور خدا خلق شده و مقام آن از ساير مخلوقات خداوند بالاتر قرار داده شده است ، درحالىكه متضاد آن ، يعنى « جهل » از درياى تلخ و ظلمانى خلق شده و مورد لعن خدا قرار گرفته است . سپس خداوند 75 لشكر به عقل عطا كرد و جهل در اينباره به عقل حسادت ورزيد و از خداوند نيروهاى مشابهى طلب كرد . سپس امام نيروهاى متقابل و مختصّ هريك را به ترتيب بيان مىكند . 40
بابى مشتمل بر 9 روايت ، كه بلافاصله پس از اين باب آمده و دو روايت آن از طريق محمّد بن سنان و ابان بن عثمان احمر كوفى - گردآورندهء يكى از « اصول اربع مأة » ، كه قايل به امامى پس از امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] نبوده - 41 نقل شده است ، بر اهميت رابطهء متقابل بين اعمال و معرفت تأكيد مىكند . ( ص 198 - 199 ) در يكى از اين احاديث ، امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] مىفرمايند : خداوند نه عمل غيرمبتنى بر معرفت را مىپذيرد و نه معرفت بدون عمل را . ( ص 198 ، ح 25 ) ابواب بعدى ، كه مشتمل بر احاديثى است و يكى از آنها از طريق فضيل و ديگرى از طريق على بن ابى حمزه ثمالى نقل شده ( ص 202 ، ح 44 ، ص 203 ، ح 49 ) ، بر دو مطلب تأكيد دارند :
1 . هدايت فقط از جانب خداست . ( ص 200 - 203 )
2 . فتواى بدون علم ، حرام است . ( ص 204 - 207 ، ح 54 - 66 )
در يكى از اين روايات ، كه از محمّد بن عيسى بن عبيد 42 نقل شده ، امام [ عليه السّلام ] مىفرمايند : « ملائكهء آسمان و زمين كسى را كه بدون علم فتوا دهد ، لعن مىكنند . » ( ص 205 ، ح 58 )
بابى مشتمل بر 9 روايت ، شامل جملاتى از ائمّه [ عليهم السّلام ] در مذمّت بدعت است .
( ص 207 - 209 ) برقى از ميان اين احاديث ، يك حديث را از پدر خود از طريق هشام بن حكم ، يك حديث را از طريق محمّد بن سنان و سه حديث را از يعقوب بن
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 198
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٩٨