شكلى روزافزون در حال تثبيت شدن بود ، قمىها در ايجاد چالش مكرّر در پرداخت ماليات زمين ، به خود ترديد راه نمىدادند . قطعا استمرار اين چالشها - هرچند فقط بهطور غيرمستقيم - مشروعيت سلطهء خلافت را زير سؤال مىبرد .
مطمئنا [ دستگاه ] خلافت همچنين برداشتى از اين چالشها داشت . در همين زمان ، حمايت اشعرىهاى شيعه از عدم پرداخت ماليات زمين مؤيّد اين است كه دستكم املاك بعضى از شخصيتهاى برجسته در قم به آن اندازه زياد بود كه موجب نگرانى [ آنها ] در اينباره شود ، در صورتى كه - همانگونه كه قبلا اشاره شد - هواداران متعصّب در ساير شهرهاى ايران ، غالبا از ميان تجّار و صنعتگران ماهر بودند كه مستقيما توجه كمترى به اين مسائل داشتند .
بررسى اسناد سه مجموعهء روايى ، كه از آغاز نيمهء دوم اين قرن تا اوايل قرن چهارم ق / دهم م نگاشته شده ، اهميت روزافزون اشعرىها و غيراشعرىهاى داراى روابط نزديك با نخبگان معنوى ، اجتماعى و سياسى اشعرى را در زمينهء نقل احاديث ائمّه [ عليهم السّلام ] طى اين دوره ، روشن مىكند و از اينرو ، شاهدى است بر موقعيت روزبهروز بارزتر ايشان در زمينهء نقل مبانى مهم و متمايز مذهب شيعه و تدوين نكات مهم اعتقادى و عملى . بررسى محتواى اين احاديث ، تاحدّى ديدگاه خاص قمىها را دربارهء مسائلى كه جامعه در اين دوره با آن مواجه بوده روشن مىكند .
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 176
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٧٦