عيسى علوى ، پرداخت كرده بود . احمد بن عيسى علوى نيز درصدد سركوب سپاه ارسالى از مركز بود ، گرچه وى بعدا دستگير شد . شورشى از جانب خوارج در عراق و قيامى از جانب طالبيان در قزوين رخ داده بود و در نزديكى كرج نيز جنگ به شدت ادامه داشت . دولت مركزى بخصوص بسيار آسيبپذير به نظر مىرسيد و مىتوانست مطمئنا به تمرّد قمىها دامن زند . 33
خلافت معتمد ( 256 ق / 870 م تا 279 ق / 892 م ) به واسطهء قيامهاى شيعى در كوفه و مصر عليا متزلزل شد . حسن بن زيد زيدى رى را تصرف كرد و زنگيان ، كه آنها نيز مطالبات شيعى را مطرح مىكردند ، بصره را غارت نمودند . قمىها بار ديگر ظاهرا به مدت چند سال ، از پرداخت ماليات زمينهايشان امتناع كردند . شهر در مقابل ماذرايى ، كه در نهايت وارد شهر شد و معادل ماليات هفت سال را وصول كرد ، از خود مقاومت نشان داد . گفته شده است : وى در همان زمان ، در رى در مقابل تشيّع نرمش نشان داده بود ، [ البته ] اگر نگوييم به ترويج آن پرداخت .
همچنين در دوران خلافت معتمد ، قمىها در زمانى كه در معرض حملهء سردار تركى قرار داشتند كه براى مواجهه با حسن بن زيد فرستاده شده بود ، از امام يازدهم ، حسن عسكرى [ عليه السّلام ] ( م 260 ق / 873 - 874 م ) ، تقاضاى كمك كردند . حسن بن زيد يكى از زيديان بود كه در سال 256 ق / 870 م رى را تصرف كرد و در سال 258 ق / 871 - 872 م ، در برابر سردار ترك به پيروزى دست يافت . 34
خليفه معتضد ( حك : 279 ق / 892 م تا 289 ق / 902 م ) كه به ظاهر ، نظر مساعدى نسبت به تشيّع داشت ، قم و مناطق اطراف آن را به فرزندش ، كه بعدا « مكتفى » ناميده شد ، اختصاص داد . در اين دوره ، قمىها به مقابله با كارگزار مركز پرداختند . شايد اين مقابله همچنين به خاطر خشكسالى گسترده و قحطى پس از آن باشد . در نتيجهء اعتراضهاى دايمى قم نسبت به اخذ بيش از حد [ ماليات ]
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 174
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٧٤