حسين
( P 125 N 40 )
از ابن خلكان ( م 681 ق / 1282 م ) نقل كرده است كه طى دوران تصدّى على بن محمّد ، قريب پنج هزار نفر تحت حمايت وزير بودند ، و بر اين باور است كه در اين دوره ، شيعيان نفوذ بسيارى در دواير حكومتى داشتند . همچنين ر . ك . اقبال [ پيشين ] ، ص 212 به بعد . دربارهء امّ كلثوم ، ر . ك .
Arjomand [ op . cit ] , 503 .
.
( 28 ) . اين سال همان سالى بود كه به علت شدت خطر قرامطه در طول مسير حج ، در كوفه مردم از حج منصرف شدند . در سال 314 ق / 926 - 927 م بيزانسىها حركت خود را به سوى امپراتور [ عبّاسى ] آغاز كردند و در سال 315 ق / 927 م ، قرامطه در شرف تصرّف بغداد بودند . سال بعد يعنى سال 316 ق / 928 م ، درباريان موفق به عزل على بن عيسى از منصب وزارت شدند . در سال 317 ق / 930 م ، قرامطه مكّه را تصرف كردند و حجر الاسود را ربودند . ر . ك . ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 223 - 224 ؛ طوسى ، كتاب الغيبه ، ص 200 ؛
Hussain [ op . cit ] , p . 125
؛ اقبال [ پيشين ] ، ص 218 ؛
K . V . Zettersteen [ C . E . Bosworth ] , " al - Muqtadir " , Ei 2 , 7 : 542
براساس نظر ابن جوزى ( ج 6 ، ص 195 - 196 ) ، روحانيان اهل تسنّن فتوايى عليه مسجد « براثا » صادر كردند ، با اين ادعا كه اين مسجد مملوّ از كفّارى است كه به صحابه تهمت مىزنند و به معناى دقيق كلمه ، منشأ تفرقهء شديد در جامعه است . اين فتوا به وضوح اشارهاى بود به ارتباط آشكار مسجد با شيعيان آن محل . معمولا به اين فتوا و حكم اشاره مىشود ، اما اوضاع و احوال كاملتر آن بهندرت بيان مىگردد . ر . ك .
Kennedy [ op . cit ] , pp . 228 - 229 .
( 29 ) . براى مثال ، ر . ك . منابع مذكور در :
L . Massignon [ L . Gardet ] , " al - Halladj " , El 2 , 3 : 99 - 104 , esp . 104
اثر چند جلدى ماسينيون تحت عنوان
La Passion d'al - Hallaj
در چهار جلد توسط اچ . ماسون
( H . Mason )
تحت عنوان ذيل [ از فرانسه به انگليسى ] ترجمه شده است :
The Passion of al - Hallaj : Mystic and Martyr of Islam , Princeton , Princeton University Press , 1982 .
( 30 ) . سياست نيز در تشكيل دومين دادگاه حلّاج در سال 308 - 309 ق / 921 - 922 م به عنوان بخشى از اقدام وزير براى بدنام كردن جانشين خود ، على بن عيسى ، نقش داشت . حاميان حنبلى حلّاج عليه وزير ، سياستهاى اقتصادى او و دادگاه تظاهرات كردند . نكوهش اين شورشها توسط طبرى موجب حملات