20 - 23 ؛ ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 109 - 110 ، 306 ، 147 ، 172 . خليفه ادعا كرد كه على بن محمّد ارتباطاتى با قرامطه داشته است . در مورد ظرافتهاى نوسانات بين اين دو خاندان ، ر . ك .
H . Bowen , " Ali b . ' Isa " . El 2 , 1 : 386 - 388 , and D . Sourdel , " Ibn - Furat ; H . Bowen , The Life and Times of'Ali ibn'Isa , Cambridge , Cambridge University Press , 1928 .
حال و هواى عموما ضد شيعى منابع اوليه نشانگر لزوم دقت در ارزيابى علل اين انتصابها و عزلهاست .
واينز
( pp . 286 - 287 )
با دقت متذكر مىشود كه كاهش دايمى عايدات حكومت در طول اين قرن ، در سالهاى 231 - 260 ق / 845 - 873 م و سال 303 ق / 915 م ، بيش از هرزمان ديگرى مشهود بود .
( 17 ) . وى مجددا از سال 318 ق / 931 م تا 319 ق / 915 م ، مسئول همهء ديوانها بود . واينز
p . 30 , 5 n . 77 )
، با نقل از : مسكويه ، ص 104 - 105 ) به درستى به سال 311 ق / 923 م به عنوان سالى كه قرامطه وارد بصره شدند و مدت ده روز آن را غارت كردند ، اشاره مىكند . قس . ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 153 ، 173 . حنبلىها با سازماندهى شورشهاى اطراف خانهء طبرى هنگام وفات او در سال 310 ق / 923 م ، توانايى مستمر خود را در سازماندهى در اين دوره و نيز ناكامى خود را نشان دادند و مخالفت جدّى او با آنها در اواخر حياتش منجر به سنگباران خانهء وى شد . ر . ك . ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 188 - 189 ؛
Shaban [ op . cit ] , p . 152
. على بن فضل بن جعفر در [ دوران ] وزارت عيسى ، از سال 315 ق / 927 م تا سال 318 ق / 930 م انجام وظيفه كرد و در سال 319 ق / 931 م مسئوليت منطقهء « سواد » در ادارهء اراضى به وى واگذار شد . ر . ك .
Sourdel , " Ibn - Furat " , [ op . cit ] , p . 768 .
( 18 ) . اقبال ، ص 11 - 15 ، 17 ؛
h . Massingnon , art " Nawbakht " , EI 2 , 7 : 1043 - 144 ; J . L . Kraemer , " al - Nawbakhti " , EI 2 , 7 : 1044 ; W . Madelung , " Abusahl Esmail . . . Nawbakhti " , Ei 2 , 1 : 372 - 273 .
. ( 19 ) . خانوادهء حسن بن جعفر نوبختى « صيقل » ، كنيز امام يازدهم [ عليه السّلام ] ، را تا زمان دستگيرى و به زندان افتادنش در دوران خلافت معتضد [ باللّه ] شيعهستيز ، در خانه خود مخفى كردند . صيقل در دوران خلافت مقتدر [ باللّه ] از دنيا رفت . ر . ك . اقبال [ پيشين ] ، ص 108 - 110 .
( 20 ) . در مورد نسلهاى نخستين عقلگرايان اماميه ، ر . ك . اقبال [ پيشين ] ، ص 77 - 94 ؛
Modarressi , Crisis , pp . 111 , 59 , n . 25 , 9 , 11 - 14 , 113 , 33 , 61 , 113 - 114 , 127 , 39 , 45 ,