Moosa [ op . cit ] , pp . 255 - 408 , esp . pp 266 , 292 - 293 , 318 , 332 , 349 .
( 12 ) . طبرى [ پيشين ] ، ج 38 ، ص 24 - 25 ( سال 895 - 896 م ) ، 46 - 64 ؛ مسعودى [ پيشين ] ، ج 4 ، ص 270 - 271 . « 1 » ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 5 ، ص 150 - 151 ؛
Shaban , [ op . cit , vol ] , pp . 120 - 121
. خليفه به يكى از مشاوران خود گفت : او براى عملى كردن اين لعن ، در برابر تودهء مردم ، متوسّل به زور مىشود .
طبرى مىنويسد : به خاطر اين سياست ، اقدامى براى قتل خليفه صورت گرفت . براساس نظر ابن جوزى ، اين اقدامات [ خليفه ] موجب شد بسيارى از سنّىها در مذهب خود متزلزل شوند .
( 13 ) . طبرى ، پيشين ، ج 38 ، ص 77 ، و 393 ، 81 - 88 ؛ ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 18 ؛
Kennedy [ op . cit ] , p . 182 ; Waines [ op . cit ] , p . 305 ; Shaban [ op . cit ] , vol . 2 , pp . 121 , 130 - 131 , 140 - 141 .
( 14 ) . طبرى ، [ پيشين ] ، ج 38 ، ص 99 ، 151 ، 169 - 170 ، 118 - 128 ( در بخش مربوط به وقايع حدود سال 290 ق / 902 - 303 م ) « 2 » ص 173 - 182 ( در بخش مربوط به وقايع حدود سال 294 ق / 906 - 907 م ) ؛ مسعودى [ پيشين ] ، ج 4 ، ص 270 ؛ ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 38 ؛
Kennedy [ op . cit ] , pp . 182 - 187 ; Shaban [ op . cit ] , p . p 133 - 136
واينز
( p . 305 )
بر اين عقيده است كه از آن به بعد ، قرامطه بهطور فراگير از صحنه كنار رفتند ، گرچه بصره را در سال 311 ق / 923 م به مدت ده روز اشغال كردند .
( 15 ) . احمد بن محمّد مسكويه ( م 421 ق / 1030 م ) از شورش عامّهء مردم در خيابانها سخن گفته كه به دنبال مدعى [ - حكومت ] و نيز على بن عيسى و تحويل آنها به مقامات مسئول بودند .
See . " The Eclipse of the Abbasid Caliphate , the Concluding Portion of the Experiences of Nations " , Tajarib al - Umam , D . S . Margoliouth , trans . , H . F . Amedroz , ed . , Oxford , Oxford University Press , 1921 , vol . 1 , pp . 4 - 10 .
مخالفت بسيار فراگير با كودتا فقط مىتوانست شامل گروههاى شيعى باشد . دربارهء اقدامات ضد يهود و ضد مسيحيت نيز ، كه به عنوان بخشى از اين سركوب انجام شدند . ر . ك . ابن جوزى [ پيشين ] ، ج 6 ، ص 82 .
( 16 ) . طبرى [ پيشين ] ، ج 38 ، ص 197 ؛ مسعودى [ پيشين ] ، ج 4 ، ص 304 - 305 ؛ مسكويه [ پيشين ] ، ج 1 ، ص
هامش
( 1 ) . ارجاع به كتاب مروج الذهب مسعودى صحيح نيست ؛ زيرا چنين مطلبى در اين كتاب وجود ندارد .
( ن )
( 2 ) . در متن چنين آمده است ، اما احتمالا درست آن 902 - 903 م است . ( ن )