زندان باقى ماند ، تا اينكه در سال 317 ق / 929 م ، مقتدر او را آزاد كرد . در پى سقوط اين شيعيان در سال 313 ق / 925 م ، خليفه در برابر فشار سنّىهاى بغداد تسليم شد و دستور تخريب مسجد « براثا » در كرخ ، محلّهء شيعهنشين بغداد ، را صادر كرد . 28
دخالت بنى نوبخت در قضيهء حسين بن منصور حلّاج ( م 309 ق / 922 م ) و محمّد بن على شلمغانى ( م 322 ق / 934 م ) بيشتر مؤيّد اين بود كه اقدامات ايشان براى حفظ منافع جامعهء شيعه نيز حول ترفندهاى سياسى در دربار و در خود بغداد مىگشت . حلّاج ، كه تا امروز موضوع تحقيقات متعددى بوده ، 29 تعدادى از روحانيان [ فرقهء ] « ظاهرى » را به خشم آورد ؛ اما از حمايت حنبلىها برخوردار شد . در واقع ، ارتباط او با حنبلىها ، با جملهء جنجالبرانگيز « انا الحق » وى همراه شد و وى را پس از شكست كودتا عليه مقتدر [ باللّه ] در سال 296 ق / 908 م آماج سركوب ضد حنبلى قرار داد ؛ كودتايى كه تحت رهبرى على بن محمّد بن فرات بود . او سه سال بعد دستگير شد و محاكمهاش در سال 301 ق / 913 م ، توسط على بن عيسى ، وزيرى از خاندان بنى جراح ، كه خودش از خويشاوندان يكى از مريدان حلّاج بود ، پايان يافت ، هرچند حلّاج ناچار شد چوبهء دارى را همراه با علامتى بالاى سرش ، كه نشان مىداد او عامل قرامطه است ، تحمّل كند . ابو سهل اسماعيل اندكى پيش از سال 301 ق / 913 م ، با حلّاج مناظره كرد . دغدغهء خاطر نوبختى نسبت به حلّاج از اين سخنان او ناشى مىشد كه امام دوازدهم [ عليه السّلام ] وفات يافته است و امام ديگرى وجود نخواهد داشت و قيام به زودى رخ خواهد داد و او وكيل و باب است و ابو سهل بايد از او متابعت كند . روابط حلّاج با حنبلىها همراه با ايراد چنين سخنانى در زمان تصدّى محمّد بن عثمان ( 280 ق / 879 م تا 305 ق / 917 م ) - كه دختر او امّ كلثوم با يك نوبختى ازدواج كرده و رهبرى او بر جامعهء
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 136
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٣٦