يكى راه بغداد بقيروان كه به موازات دجله تا موصل و سنجار ميرفت و از سرزمين جزيره به نصيبين و رقه و منبج و حلب و حماه و حمص و بعلبك و دمشق و طبريه و رمله و قاهره و اسكندريه گذر ميكرد و بقيروان ميرسيد و ديگر راه شام كه از ساحل غربى فرات و انبار و هيت ميگذشت تا دمشق ميرسيد و ديگر راه بغداد بشرق كه از حلوان و همدان و رى و نيشابور و مرو و بخارى و سمرقند ميگذشت و بچين ميرسيد . از مرو راه ديگر بود كه از قلب خراسان بمرو روذ و طالقان ميرسيد و بنزديك ترمذ از جيحون ميگذشت تا فرغانه ميرفت .
عباسيان هنگام جنگ بريد را با ارابه ميفرستادند كه باسبهاى تندرو بسته بود .
وقتى به سال 301 فاطميان آهنگ فتح مصر داشتند على بن عيسى ارابهها از بغداد بمصر مىفرستاد تا از وضع روزانه آن ولايت آگاه باشد ، مؤلف صله تاريخ الطبرى گويد :
" در ربيع الاول 302 مونس خلعت گرفت و آهنگ مصر كرد . على بن عيسى از مصر تا بغداد ارابهها مرتب كرد تا هر روز براى وى خبر آرند و خبر آمد كه سپاه عبيد الله كه پسر و سردار وى را همراه داشت بشكست و على بمقتدر مژده داد و او صد هزار درم صدقه داد و مال بسيار به وزير بخشيد . "
بويهيان براى منظم كردن بريد بسيار كوشيدند ، معز الدوله گروه تندروان را پديد آورد كه مرسولات را با شتاب بيشتر ميبردند . معز الدوله تندروان را با مقررى خوب ميگرفت و جوانان بدين كار راغب شدند و مردم فقير فرزندان خويش را بمعز الدوله ميدادند تا براى بريد تندرو تربيت شوند .
بمرور زمان اسب از بريد برافتاد و همه جا ارابه معمول شد بسال 364 كه ابن - عميد ميخواست بفارس بنزد ركن الدوله رود با ارابه رفت .
به كار گرفتن اشارات براى مخابره از دور كه با آتش انجام ميشد بجز در ولايتهاى سابق تابع روم كه از ديرباز اين طريقه را ميشناختند در ديگر ولايتهاى اسلام معمول
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 620
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٦٢٠