مقدمه ها
مقدمهء مؤلف
چاپ اول اين جلد در سال 1945 انتشار يافت و در طى ده سال اخير مكرر چاپ شد . در چاپ تازه همهء كتاب را از نظر گذراندم و بعضى مطالب را منقح كردم و با مراجعه بمنابع تازهء عربى و فرنگى نكاتى تازه بر آن افزودم ولى از اين تجديد نظر در اساس و اسلوب كتاب تغييرى رخ نداد . اين جلد از كتاب مشتمل هشت باب است كه در باب اول از وضع احزاب و دستههاى سياسى و مذهبى در آخر دوران اموى و تأثيرى كه در جريان حوادث و سقوط امويان و قيام و توفيق عباسيان داشتند بحث كردم . در باب دوم از خلفاى دوران اول عباسى سخن گفتهام و حوادث مهم اين عصر را تا آنجا كه در خور اين كتاب بود ياد كردهام . در باب سوم از جنبشهاى سياسى و دينى و هدف آن و نتايجى كه از لحاظ سياست و دين و ادب و اجتماع داشت ياد كردهام . در باب چهارم از مناسبات دولت عباسى با ناحيهء افريقا كه در تاريخ اسلام بنام مغرب از آن ياد مىشود و با بلاد اندلس و فرنگ و روم شرقى و هند گفتگو كردهام . در باب پنجم از اصول سياسى و ادارى و مالى و جنگى و قضائى دولت عباسى بحث كردهام تا معلوم دارم كه در آن روزگار دولت اسلام چگونه اداره ميشد .
در باب ششم از وضع اقتصادى قلمرو اسلام و پيشرفتهاى مسلمانان در عرصهء زراعت و صناعت و تجارت ياد كردهام . باب هفتم را ببحث از وضع معنوى و فرهنگى و هنرى اختصاص دادهام و از بسط علوم نقلى مانند قرائت و تفسير و حديث و فقه و كلام و ادب و اقسام علوم عقلى و تشويقى كه خليفگان و اميران و رجال دولت از مترجمان آثار يونانى ميكردند و هم از انجمنهاى درس و بحث و علاقهاى كه مسلمانان در اين دوران بتاريخ و جغرافيا و رياضيات و شيمى و طب نشان ميدادند سخن گفتهام و از تاريخ هنرهاى زيبا بخصوص معمارى كه به حق مقياس تمدن ملل بشمار است ياد كردهام . در باب هشتم از طبقات اجتماعى آن دوران و مجالس غنا و طرب و وضع قصور خليفگان و اميران و وزيران و اقسام غذا و لباس و