ربيعه مقيم آنجا شدند بعضيشان نيز بناحيه اسوان و صعيد رفتند . گروهى از مردم خزاعه نيز باقامت مصر راغب شدند و در آن مقام گرفتند .
عربان در مصر ببهرهگيرى از زمين و خريد و فروش اسب و شتر مشغول شدند و غلات خويش را بوسيله آن تا قلزم يعنى سوئز كنونى ميبردند كه از آنجا به عربستان ميرسيد . وقتى معتصم عرب را از مقامات دولت براند اختلاط عربان و بوميان مصر توسعه بيشتر يافت ، عربان بروستاها شدند و بمرور قوت و شوكتشان زوال يافت .
در اندلس جماعت از چند نژاد بود . از جمله مسلمانان عرب و بربر بودند كه بسالارى طارق بن زياد كه جبل الطارق بنام اوست و موسى بن نصير اندلس را بگشودند و نيز مسيحيان اندلس بودند كه پس از فتح بسيارى از ايشان باسلام رو كردند . بسيارى از قبايل عرب هم از يمنيان و هم از مضريان در نواحى مختلف كشور مقام گرفتند مضريان در طليطله و سرقسطه و اشبيليه و بلنسيه و شهرهاى ديگر بودند ، يمنيان در غرناطه و قرطبه و اشبيليه و مرسيه و بطليوس جا داشتند . عربان در تاريخ آنسرزمين نقشى مهم داشتند و نزاع قبايل در تضعيف قدرت عرب و انقراض خلافت اندلس و تجديد قدرت مسيحيان اثر فراوان داشت و نيز اعتماد عبد الرحمن به بربران كه سپاه از ايشان گرفت كه بعربان اطمينان نداشت در سست كردن دولت اموى مؤثر بود و مسيحيان از اين فرصتها براى حمله به مسلمانان و استرداد ديار قديم خويش استفاده كردند .
بربران در فتح اندلس رنج بسيار برده بودند و بيشتر سنگينى كار بدوش ايشان بود . اما عربان ثمره رنج آنها را خاص خويش كردند و بيشترشانرا در مناطق كوهستانى و بيحاصل و صعب العبور شمالى مقام دادند كه پيوسته در خطر حمله مسيحيان بودند و خود درههاى حاصلخيز را كه از خطر مهاجمان مسيحى دور بود تصرف كردند از اينرو بربران بجوشيدند و دل بدشمنى عرب نهادند چنان كه پيش از آن در آفريقا بر ضد روميان و بعد عربان پيكار ميكردند .
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 324
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٣٢٤