سمرقند بازار بزرگ برده بود و براى تربيت غلامان و كنيزانى كه از ماوراء النهر ميرسيد مكانى شايسته بود و بسيارى مردم آنجا از اينراه معاش ميكردند خليفگان عباسى بردگان را به چشم حقارت نميديدند كه بسيارى از ايشان از كنيزان زاده بودند و نيز خليفگان و بزرگان دولت بكنيزان رغبت فراوان داشتند و غالبا ايشانرا بر زادگان عرب ترجيح ميدادند .
خطيب بغدادى بستايش ادب و هوش و فضيلت مردم بغداد كه ديارشان مركز حكومت عباسى بود گويد : " عراق كه بغداد را در آن ساختهاند . نخبه زمين است و مركز آن كه اقليم ترك و هند و چين و شام و حجاز و مصر از هر سو بدان احاطه دارد از اينرو رنگ مردمش معتدل است و قامتشان رسا و از بورى روميان و اسلاويان و سياهى حبشيان بدورند و از لطف خداى تواناى قهار نيكيهاى مردم هر ديار در ايشان فراهم آمده و همچنانكه بخلقت معتدلند ، به هوش و دوستدارى علم و نيك رفتارى متصفند .
طبقات جماعت در مصر و اندلس
وقتى عربان مصر را گشودند در آنجا سه نژاد با هم فراهم شد .
قبطيان كه مردم بومى بودند و بيشتر ساكنان مصر از ايشان بود و روميان كه باقيماندگان نفوذ روم بودند كه عرب قدرت را از ايشان گرفت و اينان با يهودان اقليتى ناچيز بودند و ديگر عربان بودند از قبايل مقيم و سپاهيانى كه دل به اقامت نهاده بودند . بدوران معاويه سپاه عرب در مصر چهل هزار بود ، بتدريج اين شمار فزون شد كه زنان و فرزندان سپاهيان بنزد ايشان شدند و در مصر جاى كردند و هم عربان بپيوند نسب با بوميان مربوط شدند و عزم اقامت كردند و شمار عربان رو بفزونى بود . عبد الله بن حجاب كه از جانب هشام ابن عبد الملك اموى خراجگير مصر بود از وى اجازه خواست تا گروهى از عربان قبيله قيس را بسرزمين حوف شرقى در ناحيه بلبيس اقامت دهد كه تنى چند از طائفه جديله در آنجا بودند چيزى نگذشت كه شمار اينان از پنجهزار فزون شد و نيز گروهى از طايفه