مأمون ماليات اراضى را سبك كرد و از نصف به دو پنجم برد . در بابل و عراق و جزيره و فارس ترتيب ماليات مطابق پيمانها بود كه عربان فاتح با مردم محل كرده بودند . در شمال ايران و خراسان نيز وضع چنين بود .
منصور قسمتى از زمينهاى بغداد را به تيول بزرگان دولت داده بود كه آباد كنند و حاصل آن را بردارند و چون تركان در دولت نفوذ يافتند تيول ولايت نيز معمول شد .
در همه قلمرو عباسيان زراعت گندم معمول بود . در جنوب جزيرة العرب ذرت كشت ميشد . زراعت جو و برنج و كشت نخل و درختان ميوه رواج داشت . درخت مو مانند هميشه بصف درختان پر بركت بود . تاكستانهاى يمن شهرتى داشت و خوشه هاى درشت ميداد . گويند يكى از عاملان هارون در اياميكه وى به حج بود دو خوشه انگور از يمن براى وى فرستاد كه بر يك شتر بود . ابن حوقل گويد كه مردم شهر زغر كه بنزديك بحر الميت بود تاكهاى خويش و تاكهاى فلسطين را چون نخل تلقيح مى - كردند و مايه نر را بدرخت ماده ميدادند تا بارور شود .
از جمله ميوهها كه بدوران عباسى كشت آن رواج يافت نارنج بود . بگفتهء مسعودى نارنج را از هند آوردند و در عمان و بصره و عراق و شام كشتند . بگفتهء مقدسى ميوه نارنج در فلسطين از همه جا خوبتر ميشد . سيب معطر شام در همه جا معروف بود . فلسطين زيتون فراوان داشت كه روغن از ان ميگرفتند . در بصره و صور كشت نيشكر معمول بود و نيزيان كه در جنگهاى صليبى بمشرق راه يافتند در صور مزارع نيشكر بسيار پديد آوردند . زراعت نيشكر بدوران عباسى در مصر رواج بسيار داشت .
عربان گاوميش را از هند آورده بودند و بدوران بنى اميه اين حيوان بعراق راه يافت گويند مردم شام از هجوم درندگان شكايت داشتند و دولت بگفت تا چهار هزار گاوميش در شمال آن ولايت بدارند كه گاوميش دشمن خونى شير بود . مردم فلسطين
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٦٤