پارسى دور از وطن باشد ، نشان ميدهد كه در مدينهء آن روز و در جماعت حاضر مسجد كسانى جز او با كلمات پارسى آشنا بودهاند . تعداد فراوان نامهاى آشنا كه تركيب پارسى دارد و در كتابهاى طبقات جزو ياران پيمبر آمده مؤيد اين پندار است .
پيوستگيهاى ديرين در اسلام گسترش يافت ، و فراوان بودند پارسيانى كه در قلمرو ادب و لغت عرب يكهتازان بنام شدند . اين از شگفتيهاى روزگار است كه كاملترين كتاب نحو زبان عرب را يك پارسىنژاد ، بنام سيبويه بقلم آورد كه مناظرهء وى با كسائى استاد بزرگ نحو و لغت عرب ، او هم پارسىنژاد ، در حضور خليفه بغداد سخت معروف است و باعتراف محققان فن ، حتى عربنژادان متعصب ، بعد از سيبويه كسى چيزى بر كتاب وى نيفزود . اگر به ياد داشته باشيم كه زبان عرب در پيچيدگى و اشكال و فراوانى فروع و دقايق نحو ، چيزى همانند سانسكريت و لاتين كهن است از اهميت قضيه واقف ميشويم .
و گفتنى است كه منظمترين و معتبرترين كتاب لغت عرب اثر فيروزآبادى است كه نامش از نشانش حكايت دارد . و خداوندان نثر هنرى اين زبان ، پارسيانى همانند عبد الحميد كاتب و روزبه معروف به ابن مقفع و ابو حيان توحيدى و بديع الزمان همدانى بودهاند و در عرصهاى كه معمولا خاص بوميان هر زبان است از آنها سبق گرفتهاند .
منظمترين و معتبرترين دفتر حديث پيمبر را پارسىنژادان پرداختهاند و از شش مجموعهء معتبر اهل سنت كه بنام « صحاح سته » شهره است ، چهار مجموعه از آن پارسيان است و بسيار كسان از همين نژاد لايق و پركار در قلمرو فقه و تفسير و ديگر علوم دين و ادب و تاريخ و فلسفه و رياضيات و نجوم و هيئت و علوم تجربى پيشروان بنام بودهاند كه تذكار نامشان طومارى دراز مىشود يعنى به حق ، عمدهء اين فرهنگ عظيم و گسترده جهانى ، ميراث پارسى است و اگر از بخت بد از فرهنگ پيش از مسلمانى چندان چيزى نمانده ، يا نبوده كه بماند ، بنياد عظيم فرهنگ مسلمانى كه از باد و باران نيابد گزند همه كمبودهاى كهن را كه از سلطهء حكومتهاى جبار و بليهء فاصلهء طبقاتى ، زاده بود جبران مىكند و پارسيان را سزد كه به سهم معتبر خود در اين بنيان جاويد ببالند و در كار تحقيق و رواج آن بكوشند و ميراث عظيم نياكان را از گزند بدگويان و بد - انديشان و دشمنان دوستنما و دوستان بدتر از دشمن محفوظ دارند و وسوسهء ابليسان آدمرو را كه در قبرستانهاى فراموششده به جستجوى استخوانهاى خاك شده به تكاپو ميروند نقش بر آب كنند .
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 12
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص١٢