كه " تا " ميشد ميزدند .
دفتر خاتم از روزگار خلافت معاويه تا اواسط دوره عباسى از دفترهاى مهم بود پس از آن كارها بدست اميران و وزيران افتاد و دفتر خاتم از ميان رفت ، هارون الرشيد وقتى ميخواست جعفر بن يحيى برمكى را بجاى برادرش فضل بن يحيى بوزارت انتخاب كند به يحيى گفت : " پدر جان ميخواهم مهر را از دست راستم بدست چپم بدهم . " مهر كنايه از وزارت بود زيرا مهر خليفه در اختيار وزير بود و نامهها را با آن مهر ميزد . اهميت مهر چندان بود كه وقتى وزير آن را براى مهر زدن نامهاى برميگرفت باحترام خلافت و نام خليفه از جا برميخاست .
بجز اين چهار دفتر سازمانهاى ديگر نيز بود كه به اين اهميت نبود ، از جمله سازمان مخارج نگهبانى و سازمان مخارج سپاه .
زبان عربى در دفترها
دفتر خراج كه در حقيقت دفتر امور مالى دولت بود تا بروزگار عبد الملك بن مروان به فارسى و رومى نوشته ميشد ، عبد الملك دفتر ايران و شام را عربى كرد ، پسر وى وليد دفتر مصر را نيز عربى كرد . بگفتهء سيد امير على نظامات ادارى و سياسى روزگار امويان نتيجهء كار معاويه نبود بلكه بنيادگزار حقيقى اين نظامات عبد الملك بود ، زيرا امور اداره و دارايى را رنگ عربى داد و زبان عرب را در دفترها رواج داد و نفوذ ذميان و مسلمانان غير عرب را از ميان برد و كارهايشان بدست مسلمانان عرب افتاد ، سياست عبد الملك در اين زمينه بدست حجاج بن يوسف اجرا شد .
طراز
وقتى مسلمانان قلمرو ايران و روم را گشودند و كشورشان وسعت يافت و دولتشان بزرگ شد طراز را از روميان اقتباس كردند طراز يعنى نشان خاص كه به قصد زينت و امتياز بر بالاى نامهها يا بر